Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới của Ban Bí thư, khẳng định xuất bản không chỉ là “vũ khí tư tưởng sắc bén” mà còn là trụ cột của nền văn hóa Việt Nam, động lực phát triển kinh tế số và sức mạnh mềm quốc gia.

Ngày 17/3/2026, thay mặt Ban Bí thư, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú đã ký ban hành Chỉ thị 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Chỉ thị đã đề ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, mở ra giai đoạn chuyển mình toàn diện, hiện đại, hội nhập cho ngành xuất bản.

Ý NGHĨA CHIẾN LƯỢC CỦA CHỈ THỊ 04-CT/TW

Sau hơn 70 năm xây dựng và trưởng thành, ngành xuất bản cách mạng Việt Nam đã thực hiện xuất sắc sứ mệnh là vũ khí tư tưởng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Tuy nhiên, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo bùng nổ và hội nhập quốc tế sâu rộng, xuất bản đang đứng trước những thách thức và cơ hội chưa từng có.

Chính vì vậy, Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư ra đời đúng lúc, không chỉ củng cố vai trò chính trị - tư tưởng truyền thống mà còn định hướng chiến lược để xuất bản trở thành ngành kinh tế - văn hóa số hiện đại, chuyên nghiệp và nhân văn.

Chỉ thị 04-CT/TW là bước phát triển quan trọng so với các văn kiện trước đây khi lần đầu tiên đặt xuất bản vào vị trí “trụ cột” của cả ba lĩnh vực: tư tưởng - văn hóa - kinh tế số.

Về mặt chính trị - tư tưởng, Chỉ thị tái khẳng định xuất bản phải tuyên truyền, phổ biến, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chính sách pháp luật Nhà nước, đồng thời xây dựng, bảo vệ giá trị con người Việt Nam. Trong bối cảnh thông tin số đa chiều và các thế lực thù địch lợi dụng không gian mạng, vai trò “vũ khí tư tưởng” của xuất bản càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Về mặt văn hóa, Chỉ thị nhấn mạnh xuất bản phải bồi đắp tri thức quốc gia, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát triển văn hóa đọc – lấy người đọc làm trung tâm. Việc xây dựng thói quen đọc sách trong cộng đồng không chỉ là nhiệm vụ văn hóa mà còn là nền tảng cho xã hội học tập suốt đời, góp phần thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát triển con người toàn diện.

Đặc biệt, Chỉ thị đã có tư duy đột phá khi xác định xuất bản là bộ phận quan trọng của ngành công nghiệp văn hóa, góp phần hình thành chuỗi giá trị nội dung số, tài sản số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ đó đặt xuất bản vào vị trí then chốt trong kinh tế số, yêu cầu chuyển đổi số sâu rộng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phát triển xuất bản đa phương tiện.

Mục tiêu đến năm 2030 (100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử, 80% cơ sở in hiện đại) và năm 2045 (trở thành ngành kinh tế số có năng lực vươn ra toàn cầu) thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hơi, phù hợp với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2021-2030.

Ngoài ra, Chỉ thị còn khẳng định vai trò ngoại giao văn hóa của xuất bản: là cầu nối tiếp thu tinh hoa nhân loại và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới. Trong bối cảnh Việt Nam đang nâng tầm vị thế quốc tế, sức mạnh mềm văn hóa qua sách và xuất bản sẽ trở thành công cụ quan trọng góp phần thực hiện đường lối đối ngoại của Đảng.

CÁC NHÓM NHIỆM VỤ GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Để hiện thực hóa những quan điểm và mục tiêu trên, Chỉ thị 04-CT/TW đã đề ra 9 nhóm nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm, mang tính khả thi cao và phân công trách nhiệm rõ ràng.

Trong đó, nhóm giải pháp đầu tiên là hoàn thiện hệ thống pháp luật về xuất bản, đặc biệt là bảo vệ bản quyền trong môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo – khắc phục những điểm nghẽn lâu nay của ngành. Tiếp theo là xây dựng chiến lược phát triển xuất bản gắn với công nghiệp văn hóa, thúc đẩy hợp tác công - tư theo các mô hình linh hoạt (lãnh đạo công - quản trị tư, đầu tư công - quản lý tư).

Chỉ thị đặc biệt chú trọng phát triển nội dung chất lượng cao, đặt hàng các công trình khoa học, tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị và bảo vệ người làm xuất bản trước các hành vi vu khống, xuyên tạc trên mạng. Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm pháp luật, in lậu, phát hành lậu và xuất bản phẩm không lành mạnh.

Về văn hóa đọc, Chỉ thị yêu cầu xây dựng không gian văn hóa đọc hiện đại từ Trung ương đến cơ sở, phát hành sách đến vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số và triển khai sách song ngữ, sách bằng tiếng dân tộc. Hạ tầng số là trọng tâm: xây dựng nền tảng dữ liệu xuất bản dùng chung toàn ngành, khuyến khích doanh nghiệp công nghệ tham gia phát triển hệ sinh thái xuất bản số.

Hợp tác quốc tế được đẩy mạnh thông qua trao đổi bản quyền, xuất bản song ngữ, tham gia hội chợ sách quốc tế và đưa sách Việt vào hệ thống thư viện đại học toàn cầu. Đặc biệt, Chỉ thị giao Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì nhiều đề án lớn: Chương trình sách quốc gia, Đề án phát triển xuất bản điện tử, Chương trình “Đưa sách Việt Nam ra thế giới” và “Đưa sách thế giới vào Việt Nam”.

Về tổ chức thực hiện, Chỉ thị phân công cụ thể: Đảng ủy Quốc hội hoàn thiện pháp luật; Chính phủ chỉ đạo xây dựng chiến lược ngành; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì các đề án then chốt; Bộ Tài chính nghiên cứu chính sách ưu đãi thuế, đầu tư; Công an và Thanh tra Chính phủ tăng cường kiểm tra xử lý vi phạm; Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa tiết đọc sách vào trường học; Quân đội xây dựng hệ thống xuất bản, thư viện hiện đại trong quân đội… Ban Tuyên giáo Trung ương chịu trách nhiệm quán triệt, kiểm tra, sơ kết, tổng kết định kỳ.

Chỉ thị 04-CT/TW không chỉ là văn kiện lãnh đạo ngành xuất bản mà còn là bước ngoặt chiến lược góp phần thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về phát triển văn hóa, con người và kinh tế số. Chỉ thị sẽ tạo động lực mạnh mẽ để ngành xuất bản Việt Nam vượt qua thách thức, tận dụng cơ hội, trở thành ngành kinh tế - văn hóa số hiện đại, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế.