Trong khi Liên minh châu Âu (EU) thúc đẩy loại bỏ năng lượng Nga, Hungary lại gia tăng nhập khẩu dầu và khí đốt từ Moscow. Sự phụ thuộc ngày càng mang tính cấu trúc này đang đặt ra thách thức lớn đối với chiến lược chung của châu Âu...

Theo tờ báo DW, báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Dân chủ (CSD) - viện nghiên cứu chính sách công châu Âu - công bố ngày 23/3 nhận định Hungary hiện là “thành trì quan trọng còn lại” của sự phụ thuộc năng lượng Nga tại châu Âu, trong bối cảnh phần lớn các nước EU đã nỗ lực cắt giảm mạnh nguồn cung từ Moscow sau xung đột Ukraine.

PHỤ THUỘC NĂNG LƯỢNG NGA GIA TĂNG MẠNH VÀ MANG TÍNH HỆ THỐNG

Đây là mức tăng đáng chú ý trong bối cảnh EU triển khai hàng loạt biện pháp nhằm hạn chế dòng chảy năng lượng từ Nga, bao gồm lệnh cấm vận từng phần, áp trần giá dầu và các gói trừng phạt liên tiếp.

Không chỉ dừng lại ở dầu mỏ, Hungary còn ngày càng phụ thuộc vào khí đốt và nhiên liệu hạt nhân từ Nga. Báo cáo nhấn mạnh rằng sự phụ thuộc này không mang tính ngắn hạn mà đã hình thành một “hệ sinh thái năng lượng” bền vững, được duy trì bởi nhiều yếu tố đan xen như các ngoại lệ pháp lý trong EU, các hợp đồng dài hạn với doanh nghiệp Nga, lợi ích thương mại và các mạng lưới kinh doanh có yếu tố chính trị.

Theo ông Martin Vladimirov, Giám đốc chương trình năng lượng và khí hậu của CSD, cơ chế loại bỏ khí đốt Nga hiện nay của EU vẫn tồn tại những “lỗ hổng mang tính cấu trúc”. Điều này có thể khiến khí đốt Nga tiếp tục được nhập khẩu vào châu Âu ngay cả sau mốc thời gian dự kiến vào cuối năm 2027.

“Thiết kế hiện tại của cơ chế pháp lý có nguy cơ kéo dài sự phụ thuộc của châu Âu vào khí đốt Nga, đồng thời làm suy yếu toàn bộ hệ thống trừng phạt”, ông Vladimirov cảnh báo.

TẬN DỤNG NGOẠI LỆ VÀ GIÁ RẺ, DOANH NGHIỆP HƯỞNG LỢI LỚN

Một trong những lý do chính giúp Hungary duy trì dòng nhập khẩu năng lượng từ Nga là việc nước này được hưởng các ngoại lệ trong lệnh cấm của EU. Cùng với Slovakia, Hungary vẫn được phép tiếp tục nhập khẩu dầu Nga qua đường ống, ngay cả sau khi xung đột Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022.

Bên cạnh đó, các yếu tố bên ngoài như chính sách của Mỹ cũng góp phần tạo điều kiện. Tháng 11/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Hungary có thể tiếp tục nhập khẩu dầu và khí đốt Nga trong vòng một năm, với lý do nước này gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Ngoài yếu tố chính sách, yếu tố kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Dầu thô Nga hiện được bán với mức chiết khấu đáng kể trên thị trường quốc tế, tạo ra lợi thế chi phí lớn cho các quốc gia nhập khẩu.

Theo báo cáo, Tập đoàn dầu khí nhà nước MOL của Hungary là bên hưởng lợi trực tiếp. Nhờ tiếp cận nguồn dầu giá rẻ, lợi nhuận của doanh nghiệp này trong năm 2025 đã tăng 15%, đạt khoảng 1,3 tỷ euro.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ lợi ích này không lan tỏa đến nền kinh tế nội địa. Giá nhiên liệu trước thuế tại Hungary và Slovakia vẫn cao hơn so với Cộng hòa Séc. Cụ thể, giá xăng tại Hungary cao hơn 18% và giá dầu diesel cao hơn 10% so với Séc trong cùng năm.

Ông Isaac Levi, chuyên gia của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), cho rằng việc phụ thuộc vào dầu Nga giá rẻ đang mang lại lợi ích chủ yếu cho doanh nghiệp, trong khi người dân không được hưởng lợi tương xứng.

Ông cũng bác bỏ quan điểm cho rằng Hungary và Slovakia không thể đa dạng hóa nguồn cung, đồng thời kêu gọi EU cần có lập trường cứng rắn hơn nhằm siết chặt nguồn thu từ bán dầu của Nga.

SỨC ÉP CHÍNH TRỊ VÀ THỬ THÁCH ĐỐI VỚI CHIẾN LƯỢC NĂNG LƯỢNG EU

Vấn đề năng lượng Nga đang trở thành tâm điểm trong đời sống chính trị Hungary, đặc biệt khi cuộc bầu cử quốc hội dự kiến diễn ra vào ngày 12/4 đang đến gần.

Các cuộc thăm dò cho thấy đảng Tisza theo đường lối ủng hộ EU, do ông Péter Magyar lãnh đạo, đang có cơ hội cạnh tranh với đảng Fidesz cầm quyền của Thủ tướng Viktor Orban. Trong chiến dịch tranh cử, ông Magyar cho biết sẽ không chấm dứt ngay lập tức việc nhập khẩu năng lượng Nga do lo ngại thiếu nguồn thay thế, nhưng sẽ đặt mục tiêu cắt giảm hoàn toàn vào năm 2035.

Trong khi đó, Thủ tướng Orban tiếp tục bảo vệ quan điểm duy trì quan hệ năng lượng với Moscow, coi đây là lựa chọn mang tính thực dụng nhằm đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

Ở cấp độ EU, kế hoạch REPowerEU đặt ra lộ trình khá rõ ràng: chấm dứt nhập khẩu LNG từ Nga vào cuối năm 2026, khí đốt qua đường ống vào tháng 9/2027 và toàn bộ dầu mỏ Nga vào cuối năm 2027.

Tuy nhiên, theo CSD, việc triển khai vẫn phụ thuộc nhiều vào từng quốc gia thành viên, cùng với các cơ chế kiểm soát nguồn gốc phức tạp, khiến hiệu quả thực thi bị đặt dấu hỏi.

Đáng chú ý, báo cáo cảnh báo rằng các “kẽ hở” trong hệ thống có thể cho phép khí đốt Nga tiếp tục đi vào thị trường châu Âu thông qua các tuyến trung gian như Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan và khu vực Tây Balkan. Theo ước tính, EU có thể vẫn phải chi tới 13,4 tỷ euro để nhập khẩu khí đốt Nga trước khi đạt được mục tiêu chấm dứt hoàn toàn vào năm 2027.

Trong bối cảnh đó, Hungary không chỉ là một trường hợp riêng lẻ mà còn trở thành phép thử quan trọng đối với tính thống nhất và hiệu quả của chiến lược năng lượng chung của EU - nơi các mục tiêu địa chính trị, kinh tế và an ninh đang ngày càng đan xen phức tạp.