Ngày càng có nhiều đồn đoán rằng tỷ phú Elon Musk sẽ hợp nhất SpaceX và Tesla, hai công ty lớn nhất trong đế chế kinh doanh của ông...

Theo hãng tin Bloomberg, một thập kỷ trước, ông Musk cho rằng SpaceX và Tesla không có nhiều lý do để sáp nhập vì mối liên hệ giữa hai công ty khi đó “thực sự khá lỏng lẻo”. Tuy nhiên, đến năm 2026, vấn đề dường như không còn là liệu thương vụ có diễn ra hay không, mà là khi nào.

Nhiều nhà đầu tư lâu năm của SpaceX và Tesla tin rằng việc hai công ty hợp nhất gần như là điều khó tránh khỏi. Ông Musk chưa công khai xác nhận đây là mục tiêu cuối cùng, nhưng ngày càng nhắc nhiều hơn đến sự “hội tụ” giữa các thành phần trong đế chế kinh doanh của mình.

SpaceX càng làm dấy lên đồn đoán về một thương vụ sắp tới khi cho biết có thể phát hành “một lượng cổ phần đáng kể để phục vụ các giao dịch trong tương lai”.

AI LÀ ĐIỂM CHUNG LỚN NHẤT

Thoạt nhìn, SpaceX và Tesla dường như không có nhiều điểm chung ngoài việc đều do ông Musk kiểm soát. Tesla sản xuất xe điện, còn SpaceX phóng tên lửa và vệ tinh vào không gian. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành điểm giao thoa ngày càng rõ nét giữa hai công ty.

Tesla đẩy mạnh phát triển công nghệ lái xe tự động, robotaxi và robot hình người Optimus. Trong khi đó, SpaceX mua lại xAI, công ty AI của ông Musk, vào tháng 2 và đặt mục tiêu xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài không gian.

Theo mô hình dự báo của Bloomberg Intelligence, AI có thể trở thành nguồn doanh thu lớn nhất của SpaceX kể từ năm nay.

Mối liên hệ giữa hai doanh nghiệp cũng ngày càng chặt chẽ hơn. Trong hồ sơ IPO sửa đổi vào tháng trước, SpaceX nhắc đến Tesla 88 lần. Công ty cho biết đã chi ít nhất 1 tỷ USD mua các hệ thống pin lưu trữ điện quy mô lớn của Tesla để cung cấp năng lượng cho các trung tâm dữ liệu của xAI. SpaceX cũng mua số xe Cybertruck trị giá 131 triệu USD từ Tesla.

Ở chiều ngược lại, Tesla đang nắm một lượng cổ phần nhỏ tại SpaceX. Khoản đầu tư 2 tỷ USD của Tesla vào xAI được chuyển đổi thành cổ phần SpaceX sau khi công ty hàng không vũ trụ mua lại xAI.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn với doanh nhân Nikhil Kamath năm 2025, ông Musk cho rằng năng lực của Tesla, SpaceX và xAI đang hội tụ trong lĩnh vực vệ tinh AI sử dụng năng lượng mặt trời. Ông coi đây là công nghệ quan trọng để khai thác một lượng lớn năng lượng mặt trời.

Mục tiêu lớn hơn của ông Musk là kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng AI, từ con chip đến trung tâm dữ liệu. Việc hợp nhất SpaceX và Tesla thành một tập đoàn công nghệ có thể giúp ông tiến gần hơn tới tham vọng đó.

Hai công ty đã bắt đầu hợp tác trong lĩnh vực sản xuất con chip. Nhà máy Terafab dự kiến được xây dựng tại Texas sẽ sản xuất chất bán dẫn cho xe điện, robotaxi và robot Optimus của Tesla, đồng thời chế tạo một loại con chip riêng cho các vệ tinh AI trên quỹ đạo của SpaceX.

SpaceX và Tesla cũng cùng tham gia dự án “Macrohard”, cách chơi chữ dựa trên tên Microsoft. Mục tiêu của dự án là xây dựng một công ty phần mềm vận hành bằng các công cụ AI thay vì lập trình viên con người.

THƯƠNG VỤ SÁP NHẬP CÓ THỂ ĐƯỢC CẤU TRÚC NHƯ THẾ NÀO?

Phát triển AI và xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ công nghệ này đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Các công ty công nghệ đã huy động hàng trăm tỷ USD từ thị trường trái phiếu và cổ phiếu để đầu tư cho cuộc đua AI, nhưng vẫn cần thêm nhiều vốn trong những năm tới.

SpaceX và Tesla đến nay chưa gặp nhiều khó khăn trong việc huy động vốn. Tuy nhiên, việc hợp nhất có thể giúp hai công ty vay và huy động nhiều vốn hơn để thực hiện các dự án AI của ông Musk, đồng thời cạnh tranh với các công ty AI hàng đầu như Anthropic và OpenAI.

Một số cổ đông Tesla còn lo ngại ông Musk bị phân tán sự chú ý khi cùng lúc điều hành nhiều doanh nghiệp. Việc hợp nhất có thể phần nào giải quyết vấn đề này và giúp các công ty trong đế chế của ông chia sẻ nguồn lực dễ dàng hơn.

Ông Musk từng nhiều lần kết hợp các doanh nghiệp của mình, đặc biệt khi một công ty gặp khó khăn. Năm 2016, Tesla mua lại SolarCity, doanh nghiệp điện mặt trời đang gánh lượng nợ lớn, trong một thương vụ gây tranh cãi.

Sau khi ông Musk mua Twitter năm 2022 và đổi tên thành X, mạng xã hội này mất nhiều người dùng và nhà quảng cáo. X sau đó được sáp nhập vào xAI, còn xAI tiếp tục được hợp nhất với SpaceX.

SpaceX hiện có giá trị lớn hơn, với vốn hóa thị trường khoảng 2,1 nghìn tỷ USD vào đầu tháng 7, so với 1,6 nghìn tỷ USD của Tesla. Vì vậy, SpaceX nhiều khả năng sẽ đóng vai trò bên mua.

Nếu thương vụ được thực hiện hoàn toàn bằng cổ phiếu, SpaceX sẽ đưa ra tỷ lệ hoán đổi, quy định mỗi cổ phiếu Tesla được đổi lấy bao nhiêu cổ phiếu SpaceX. Cổ đông Tesla nhiều khả năng sẽ yêu cầu mức giá cao hơn giá thị trường hiện tại. Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư sau sáp nhập sẽ phụ thuộc vào định giá của hai công ty.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc ông Musk đứng ở cả hai phía của giao dịch có thể làm phát sinh xung đột lợi ích. Hội đồng quản trị Tesla có thể phải thành lập một ủy ban đặc biệt gồm các thành viên độc lập để đánh giá đề nghị và đàm phán điều khoản, tương tự cách công ty từng xử lý thương vụ SolarCity.

Giá trị cuối cùng của giao dịch sẽ phụ thuộc vào mức giá chênh lệch dành cho cổ đông Tesla, tỷ lệ tiền mặt được sử dụng và số nợ mà bên mua tiếp nhận.

Dù vậy, thương vụ SpaceX - Tesla nhiều khả năng sẽ trở thành vụ sáp nhập doanh nghiệp lớn nhất lịch sử, vượt qua thương vụ Vodafone mua tập đoàn Mannesmann của Đức với giá khoảng 200 tỷ USD năm 2000.

Dựa trên vốn hóa thị trường đầu tháng 7, doanh nghiệp hợp nhất có thể được định giá gần 4 nghìn tỷ USD. Khi đó, công ty mới sẽ trở thành doanh nghiệp lớn thứ tư thế giới, sau Nvidia, Alphabet và Apple.

Ông Musk nắm quyền kiểm soát gần như tuyệt đối tại SpaceX nhờ cơ cấu cổ phiếu có quyền biểu quyết khác nhau. Mỗi cổ phiếu hạng A chỉ có một phiếu biểu quyết, trong khi mỗi cổ phiếu hạng B có tới 10 phiếu. Vì vậy, dù chỉ sở hữu 42% số cổ phiếu đang lưu hành, ông Musk vẫn kiểm soát hơn 80% quyền biểu quyết tại SpaceX.

Trong khi đó, Tesla chỉ có một loại cổ phiếu và tỷ lệ sở hữu của ông Musk vào khoảng 20%. Ông từ lâu đã muốn có thêm quyền kiểm soát đối với hãng xe điện này.

Nếu SpaceX mua lại Tesla, ông Musk có thể nắm quyền biểu quyết đa số trong doanh nghiệp hợp nhất. Thương vụ cũng có thể giúp ông hoàn thành một số mục tiêu trong các gói thù lao và nhận thêm các khoản thưởng bằng cổ phiếu tại Tesla.

CỔ ĐÔNG KHÓ NGĂN CHẶN THƯƠNG VỤ

Theo luật bang Texas, nơi cả SpaceX và Tesla hiện đăng ký trụ sở pháp lý, một vụ sáp nhập cần được ít nhất 2/3 cổ đông thông qua.

Tại SpaceX, quyền biểu quyết áp đảo của ông Musk đồng nghĩa thương vụ có thể được thông qua chỉ với sự ủng hộ của ông. Điều lệ công ty cũng hạn chế khả năng nhà đầu tư khởi kiện và ưu tiên giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Tại Tesla, ông Musk không thể tự mình thông qua giao dịch. Tuy nhiên, các nhà đầu tư cá nhân thường bỏ phiếu theo quan điểm của ông. Theo ông Garrett Nelson, nhà phân tích tại CFRA Research, Tesla có thể chỉ cần thêm một tỷ lệ nhỏ cổ đông tổ chức ủng hộ.

Một số nhà đầu tư có thể lo ngại việc một Tesla đang có lãi sáp nhập với SpaceX, công ty vẫn đang thua lỗ. Họ cũng có thể lo doanh nghiệp sau sáp nhập bị thị trường định giá thấp hơn tổng giá trị của Tesla và SpaceX nếu hai bên tiếp tục hoạt động độc lập.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng cổ đông Tesla không có nhiều cách để ngăn thương vụ. Theo luật bang Texas, cổ đông phải sở hữu ít nhất 3% cổ phần mới có thể thay mặt công ty khởi kiện hội đồng quản trị vì vi phạm nghĩa vụ bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp và cổ đông. Ngoài ông Musk, rất ít nhà đầu tư tổ chức đạt ngưỡng sở hữu này.

RÀO CẢN AN NINH VÀ CHỐNG ĐỘC QUYỀN

Tuy nhiên, thương vụ sáp nhập giữa SpaceX và Tesla có thể bị xem xét liên quan tới an ninh quốc gia. SpaceX hiện là một nhà thầu lớn của Chính phủ Mỹ, trong khi Tesla có hoạt động sản xuất quy mô lớn tại Trung Quốc.

SpaceX phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về chia sẻ công nghệ quốc phòng, tuyển dụng và hoạt động kinh doanh ở nước ngoài. Vì vậy, công ty buộc phải duy trì xAI như một đơn vị vận hành riêng biệt.

Thương vụ giữa hai công ty đại chúng lớn như SpaceX và Tesla nhiều khả năng sẽ phải vượt qua quy trình xem xét của cơ quan chống độc quyền Mỹ. Tuy nhiên, dưới chính quyền Tổng thống Donald Trump, quá trình phê duyệt có thể diễn ra thuận lợi hơn.

Vào đầu tháng này, Kalshi, nền tảng giao dịch dựa trên dự đoán các sự kiện tương lai, cho thấy thị trường đang định giá khả năng SpaceX và Tesla sáp nhập trước năm 2028 ở mức 62%. Năm 2028 cũng là thời điểm Mỹ tổ chức cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo.