Ngày thứ Tư (1/7), chính quyền Tổng thống Donald Trump từ chối gia hạn Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Quyết định này không làm hiệp định chấm dứt ngay, mà mở ra giai đoạn 10 năm để ba nước tiếp tục rà soát và đàm phán sửa đổi hàng năm...

Nếu Mỹ, Mexico và Canada không đạt được thỏa thuận gia hạn mới kèm các điều chỉnh mới trong thời gian này, USMCA sẽ hết hiệu lực sau 10 năm.

Động thái này cho thấy Washington không muốn tiếp tục duy trì USMCA theo nguyên trạng, mà muốn dùng quá trình đàm phán để sửa đổi hiệp định. Mục tiêu của Mỹ là đưa thêm việc làm sản xuất trở lại trong nước và giảm thâm hụt thương mại với Mexico và Canada. Quyết định trên được đưa ra sau đợt rà soát 6 năm đối với khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ.

ĐIỂM NGHẼN Ô TÔ

“Mỹ không đồng ý gia hạn USMCA theo hình thức hiện tại. Vì vậy, USMCA không được gia hạn. Mỹ sẽ tiếp tục làm việc với Mexico và Canada để xử lý những điểm hạn chế của hiệp định, cũng như thâm hụt thương mại của chúng tôi với các quốc gia này”, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết trong một tuyên bố ngày thứ Tư.

Ông Greer cho biết Mỹ sẽ tiếp tục vòng đàm phán song phương về USMCA với Mexico, dự kiến diễn ra trong tuần bắt đầu từ ngày 20/7. Theo một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ, cuộc đàm phán tại Mexico City sẽ tập trung vào việc siết chặt quy tắc xuất xứ đối với ô tô và một số mặt hàng công nghiệp khác.

Mục tiêu là bảo đảm các sản phẩm được hưởng ưu đãi theo USMCA phải có tỷ lệ sản xuất đủ lớn tại Bắc Mỹ. Hai bên cũng sẽ thảo luận về an ninh kinh tế, nhằm ngăn các nước ngoài khu vực, trong đó có Trung Quốc, tận dụng USMCA để tiếp cận thị trường Bắc Mỹ.

Tại một cuộc họp báo cùng ngày, Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard cho biết Mexico sẵn sàng phối hợp để xử lý các quan ngại của Mỹ về tình trạng mất việc làm và thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, hai bên vẫn chưa thống nhất về yêu cầu của Washington muốn siết chặt quy tắc xuất xứ đối với ô tô sản xuất trong khu vực.

“Chúng tôi sẽ không chấp nhận để ngành ô tô của mình rơi vào thế bất lợi. Tôi cho rằng bảo vệ ngành ô tô Mexico là nội dung thảo luận chính với Mỹ trong tất cả các cuộc đàm phán này”, ông Ebrard nói.

“Tôi không thấy có khác biệt nào giữa Mexico, Mỹ và Canada lớn đến mức chúng tôi không thể giải quyết”, ông Ebrard nói. Cùng ngày, ông đã tham gia một cuộc họp trực tuyến với ông Greer và ông Dominic LeBlanc, Bộ trưởng Canada phụ trách thương mại Mỹ - Canada.

Về phía Canada, ông LeBlanc cho biết nước này sẽ tiếp tục làm việc để xử lý các mức thuế quan mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên thép, nhôm, ô tô và gỗ xẻ của Canada.

“Chúng tôi nhất trí rằng cần tiếp tục thảo luận để tìm cách bảo đảm các khuôn khổ thương mại và đầu tư giữa Canada, Mỹ và Mexico tiếp tục thúc đẩy sự thịnh vượng và năng lực cạnh tranh của Bắc Mỹ”, ông LeBlanc nói.

QUYẾT ĐỊNH ĐƯỢC DỰ BÁO TỪ LÂU

USMCA được đàm phán trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump nhằm thay thế và củng cố Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) năm 1994. Thỏa thuận này là nền tảng cho nền kinh tế Bắc Mỹ có mức độ liên kết sâu rộng, với kim ngạch thương mại hàng năm giữa ba nước đạt khoảng 1,6 nghìn tỷ USD.

Việc Mỹ từ chối gia hạn USMCA đã được dự báo từ trước, do ông Greer từng nói Washington cần thêm thời gian để xử lý các vấn đề của hiệp định, bao gồm tình trạng thâm hụt thương mại hàng hóa dai dẳng và ngày càng tăng của Mỹ với Mexico và Canada. Năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Mexico và Canada lần lượt là 197 tỷ USD và 48,3 tỷ USD.

Phần lớn thâm hụt với Canada đến từ nhập khẩu dầu. Trong khi đó, thâm hụt với Mexico tăng lên khi các công ty chuyển chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc để ứng phó với thuế quan của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump nói với báo chí rằng việc sớm đạt được các thỏa thuận thương mại bổ sung với Mexico và Canada vẫn phù hợp với lợi ích của Mỹ. Tuy nhiên, quan chức này không đưa ra khung thời gian cụ thể.

Dù vậy, quan chức này cũng cho biết ông Trump nhiều khả năng vẫn hoài nghi với bất kỳ thỏa thuận nào. Trước đó, ông Trump đã làm thay đổi quan hệ thương mại trong khuôn khổ USMCA khi áp thuế quan 25% đối với ô tô của Mexico và Canada, 50% đối với kim loại và 10% đối với gỗ xẻ.

Ông Trump nhiều lần nói rằng Mỹ sẽ có lợi hơn nếu không có USMCA, dù chính ông từng khởi động hiệp định này vào năm 2020 và gọi đây là “thỏa thuận tốt nhất mà Mỹ từng đạt được”.

Trong hai vòng đàm phán với Mexico, chính quyền ông Trump yêu cầu ô tô sản xuất tại Bắc Mỹ phải có ít nhất 50% linh kiện hoặc giá trị sản xuất đến từ Mỹ. Nếu yêu cầu này được áp dụng, tổng tỷ lệ linh kiện và giá trị sản xuất có nguồn gốc từ Bắc Mỹ sẽ tăng lên 82%.

LO NGẠI GIÁ Ô TÔ TĂNG LÊN

Các nhóm ngành, trong đó có các hiệp hội đại diện cho nhà sản xuất ô tô, kêu gọi duy trì USMCA như một thỏa thuận ba bên, cho phép hàng hóa được giao dịch miễn thuế quan giữa Mỹ, Mexico và Canada. Theo các nhóm này, cơ chế đó là cần thiết để ngành sản xuất Mỹ duy trì khả năng cạnh tranh trước các đối thủ ở châu Á và châu Âu.

“Tương lai của USMCA, trong đó có khả năng Mỹ yêu cầu ô tô phải sử dụng nhiều linh kiện từ Mỹ hơn, có thể khiến xe trở nên đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng Mỹ. Các nhà hoạch định chính sách cần tính đến rủi ro này", ông Ivan Espinosa, Tổng giám đốc Nissan nói với hãng tin Reuters.

Nissan hiện sản xuất hai mẫu xe cỡ nhỏ Versa và Sentra tại Mexico để xuất sang thị trường Mỹ. Ông Espinosa cho biết cả hai mẫu xe này đang chịu mức thuế quan 25% khi xuất khẩu vào Mỹ, nhưng vẫn mang lại lợi nhuận cho hãng.

“Không thể sản xuất tất cả linh kiện tại Mỹ. Chuỗi cung ứng hiện không được thiết kế để làm như vậy. Chúng ta cần một phương án thực sự có thể triển khai được”, ông Espinosa nói.

Các nhóm đại diện cho ngành nông nghiệp cũng kêu gọi tiếp tục duy trì USMCA, do Mexico và Canada cộng lại mua hơn 1/3 kim ngạch xuất khẩu nông sản của Mỹ.

“USMCA thực sự có vai trò then chốt đối với sinh kế của nông dân, ngư dân và các cộng đồng nông thôn trên khắp nước Mỹ, những người phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mexico và Canada, cũng như vào các đầu vào quan trọng được sử dụng trong hoạt động nông nghiệp tại Mỹ”, ông Bryan Goodman, người phát ngôn của Liên minh Nông nghiệp vì USMCA, cho biết.

Các thành viên của liên minh này bao gồm các doanh nghiệp trồng ngô, đậu tương, chưng cất rượu và chế biến thịt.

“Các cuộc đàm phán đang diễn ra là tín hiệu đáng khích lệ. Chúng tôi kêu gọi cả ba nước tiếp tục làm việc để hướng tới gia hạn và củng cố thỏa thuận”, ông Goodman nói.