Không chỉ dừng lại ở những con số cảnh báo, áp lực giảm phát thải đang buộc ngành xây dựng phải tái định nghĩa toàn bộ tư duy phát triển, từ thiết kế, thi công cho đến lựa chọn vật liệu…

Trước yêu cầu phát triển bền vững và giảm tác động tới môi trường, việc thúc đẩy kiến trúc xanh, đặc biệt là sử dụng vật liệu thân thiện môi trường trở thành xu hướng được ngành xây dựng quan tâm, bởi không chỉ góp phần tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải mà còn tạo ra môi trường sống an toàn, lành mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

XU HƯỚNG GẮN VỚI SỨC KHỎE VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Theo TS. KTS Phan Đăng Sơn, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, kiến trúc xanh đang phát triển mạnh mẽ trên thế giới, là tiêu chí phát triển trong tương lai. Cộng đồng các nước tiên tiến đã sớm nhận thức được điều này. Tuy nhiên, nhận thức xanh giữa Việt Nam và các nước vẫn có sự khác nhau, vì vậy, cần tiếp tục lan tỏa thông qua chính sách, giáo dục cộng đồng.

Đại diện Hội Kiến trúc sư Việt Nam cho rằng kiến trúc xanh hình thành từ 5 yếu tố cốt lõi, gồm: thiết kế đáp ứng sinh khí hậu; vật liệu xanh; hiệu quả năng lượng/nước; đáp ứng môi trường lành mạnh; hài hoà với cảnh quan. Trong đó, vật liệu xanh có vai trò quan trọng đối với việc hình thành các công trình kiến trúc bền vững.

Đồng quan điểm, TS. Nguyễn Công Giang, nguyên Trưởng khoa công trình ngầm, Trường đại học Kiến trúc Hà Nội, nhấn mạnh phải thay đổi tư duy thiết kế kiến trúc theo hướng ưu tiên sử dụng vật liệu xanh, và tận dụng yếu tố tự nhiên trong công trình.

Qua quá trình tham gia thiết kế hàng trăm công trình tại nhiều tỉnh, thành, TS. Nguyễn Công Giang nhận thấy vật liệu xây dựng thân thiện môi trường thể hiện rõ hiệu quả trong việc tiết kiệm năng lượng và giảm tác động đến môi trường. Ông dẫn chứng trước đây, việc sử dụng điều hòa tiêu tốn rất nhiều năng lượng, nhưng khi áp dụng vật liệu xanh và giải pháp thiết kế phù hợp, hiệu quả tiết kiệm năng lượng được cải thiện đáng kể.

“Tại Nhật Bản, nhiều công trình không phụ thuộc quá vào điều hòa mà tận dụng vật liệu phù hợp, thiết kế thông gió, ánh sáng tự nhiên để tạo môi trường sống thoải mái. Đây vừa là giải pháp kỹ thuật, vừa là hướng đi lâu dài giúp ngành xây dựng phát triển bền vững”, TS. Giang chia sẻ.

Theo các chuyên gia, những nghiên cứu gần đây đã chỉ ra ngành xây dựng chiếm tới 37% lượng phát thải CO2 toàn cầu. Song, không chỉ dừng lại ở con số cảnh báo, áp lực giảm phát thải buộc ngành xây dựng phải tái định nghĩa toàn bộ tư duy phát triển, từ thiết kế, thi công cho đến lựa chọn vật liệu.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, Việt Nam được đánh giá là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai và thời tiết cực đoan. Riêng năm 2025, Việt Nam ghi nhận 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, khiến 420 người thiệt mạng, 730 người bị thương, tổng thiệt hại kinh tế ước khoảng 100 nghìn tỷ đồng.

HOÀN THIỆN KHUNG CHÍNH SÁCH MỚI 

Thực tế này đòi hỏi yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh phát triển các công trình tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Trong đó, phát triển vật liệu xanh là giải pháp then chốt.

Chia sẻ tại một sự kiện về vật liệu xây dựng, trong bối cảnh mới hiện nay, Bộ Xây dựng đang tích cực hoàn thiện dự thảo Nghị định về quản lý vật liệu xây dựng với kỳ vọng tạo bước chuyển mới cho toàn ngành.

Theo cơ quan soạn thảo, dự thảo nghị định có nhiều điểm mới quan trọng. Đáng chú ý là chuyển từ cách tiếp cận mang tính khuyến khích sang xây dựng một khung chính sách phát triển xanh có cấu trúc đầy đủ. Nếu trước đây quy định chỉ đề cập chung đến vật liệu xây dựng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và bảo vệ môi trường, thì nay dự thảo nghị định xác định 7 nhóm vật liệu trọng tâm, gồm: vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thân thiện môi trường và vật liệu phù hợp với khu vực ven biển, hải đảo. Đây sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách ưu đãi cụ thể vào giai đoạn tới.

Ngoài ra, dự thảo đặt chuyển đổi xanh vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển ngành. Việc xây dựng chiến lược ở cấp Trung ương và kế hoạch phát triển tại địa phương đều gắn với mục tiêu xanh hóa, thay vì chỉ dừng ở nguyên tắc định hướng.

Đặc biệt, yêu cầu xanh hóa được cụ thể hóa đến cấp địa phương. Trong các kế hoạch phát triển xây dựng, địa phương phải lồng ghép nội dung phát triển vật liệu xanh, đồng thời xây dựng chương trình, lộ trình triển khai rõ ràng. Trong quá trình lập, thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế xây dựng và tổ chức đấu thầu, các chủ thể liên quan cần ưu tiên sử dụng vật liệu mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ.

Theo ThS. Trần Ngọc Hiếu, Hội Xây dựng TP.Đà Nẵng, ngành vật liệu xây dựng đang ở giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, nhằm đáp ứng cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ.

Ông Hiếu cho rằng ngành xây dựng hiện tập trung vào việc thay đổi công nghệ sản xuất, giảm thiểu khí nhà kính từ xi măng, thép và thúc đẩy sử dụng vật liệu thân thiện như gạch không nung, vật liệu tái chế. Tuy nhiên cũng cần lưu ý minh bạch dữ liệu để chứng minh và quản lý được tính xanh của những vật liệu này xuyên suốt tuổi thọ công trình.

“Xanh hóa ngành vật liệu xây dựng không đơn thuần là thay đổi công thức hóa học hay quy trình nung đốt. Trong kỷ nguyên 4.0, “xanh” phải đi liền với “số”. Việc tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu mở, minh bạch và xuyên suốt bằng công nghệ BIM không chỉ giúp ngành xây dựng Việt Nam hiện thực hóa giấc mơ Net Zero vào năm 2050 một cách đo lường được, mà còn định hình lại chuỗi cung ứng, nâng tầm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trên trường quốc tế”, ThS. Hiếu nhận định.