Sản lượng sầu riêng tăng mạnh khiến Malaysia đối mặt với tình trạng dư cung nghiêm trọng. Trong bối cảnh xuất khẩu bằng đường hàng không không còn đáp ứng nhu cầu, nước này đang thúc đẩy mở tuyến vận tải đường bộ sang Trung Quốc nhằm giảm chi phí logistics và mở rộng thị trường tiêu thụ…

Malaysia đang xúc tiến đàm phán với Trung Quốc về việc thiết lập tuyến vận chuyển đường bộ dành cho sầu riêng tươi, trong nỗ lực giải quyết tình trạng dư cung đang gây sức ép lớn lên ngành sản xuất loại trái cây được mệnh danh là "vua của các loại quả".

Theo giới chức Malaysia, việc phụ thuộc gần như hoàn toàn vào vận tải hàng không đang hạn chế đáng kể khả năng mở rộng xuất khẩu. Hiện mỗi ngày nước này chỉ xuất được khoảng 40 tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc bằng máy bay, con số quá nhỏ so với tốc độ gia tăng sản lượng trong nước.

Trong khi đó, ngày càng nhiều vườn sầu riêng được trồng từ giai đoạn bùng nổ cách đây gần một thập kỷ đã bước vào thời kỳ khai thác, khiến nguồn cung tăng nhanh hơn khả năng tiêu thụ. Đây được xem là một trong những mùa vụ khó khăn nhất của ngành sầu riêng Malaysia trong nhiều năm trở lại đây.

Để giảm áp lực thị trường, Cơ quan Tiếp thị Nông sản Liên bang Malaysia (FAMA) cho biết sẽ thu mua khoảng 1.000 tấn sầu riêng, trị giá khoảng 7 triệu ringgit trước khi mùa thu hoạch cao điểm kết thúc vào tháng 8. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và An ninh Lương thực Malaysia cũng sẽ làm việc với các doanh nghiệp trong ngành vào ngày 17/7 nhằm tìm giải pháp thúc đẩy xuất khẩu.

KỲ VỌNG GIẢM 40% CHI PHÍ VẬN CHUYỂN

Theo các quan chức Malaysia, nếu tuyến vận tải đường bộ được Trung Quốc chấp thuận, chi phí logistics có thể giảm tới 40%, đồng thời cho phép vận chuyển khối lượng hàng lớn hơn rất nhiều so với đường hàng không. Một quan chức am hiểu kế hoạch cho biết đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm xử lý tình trạng dư cung hiện nay.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Nông nghiệp Malaysia đang phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển Nông nghiệp Malaysia (MARDI) nghiên cứu khả năng xuất khẩu sầu riêng thu hoạch theo phương pháp "cắt trước" (pre-cut).

Theo phương pháp này, quả được cắt khỏi cây trước khi chín hoàn toàn thay vì chờ rụng tự nhiên, giúp kéo dài thời gian bảo quản và phù hợp với hành trình vận chuyển đường bộ kéo dài nhiều ngày. Song song với đó, các cơ quan chuyên môn cũng nghiên cứu quy trình xử lý sau thu hoạch nhằm hạn chế nấm mốc trong quá trình vận chuyển.

Theo The Straits Times, đầu năm 2026, Malaysia đã thử nghiệm thành công chuyến vận chuyển một tấn sầu riêng Black Thorn bằng đường bộ. Lô hàng xuất phát từ cửa khẩu Bukit Kayu Hitam, đi qua Thái Lan trước khi tới Trung Quốc sau khoảng 75 giờ. Trong khi đó, nếu vận chuyển bằng máy bay, thời gian chỉ mất khoảng 4 giờ.

Tuy nhiên, trước khi tuyến vận tải này có thể đi vào hoạt động, Malaysia vẫn phải đáp ứng hàng loạt yêu cầu pháp lý và kiểm dịch thực vật của các nước trung chuyển gồm Thái Lan, Việt Nam và Lào cũng như được cơ quan quản lý Trung Quốc phê duyệt.

NGUỒN CUNG TĂNG MẠNH, GIÁ LAO DỐC

Malaysia chính thức được phép xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc từ tháng 8/2024, sau khi hai nước ký thỏa thuận mở rộng thương mại đối với loại trái cây này. Trước đó, Malaysia chủ yếu xuất khẩu các sản phẩm chế biến hoặc sầu riêng đông lạnh. Việc mở cửa thị trường Trung Quốc từng được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn cho ngành sầu riêng Malaysia, đặc biệt khi đây là thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Theo số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc, trong quý I/2026, nước này nhập khẩu 156.000 tấn sầu riêng tươi, tăng tới 294% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, phần lớn nguồn cung vẫn đến từ Thái Lan và Việt Nam. Trong khi đó, sản lượng sầu riêng của Malaysia hiện đã vượt 550.000 tấn mỗi năm. Việc mở rộng diện tích trồng trong nhiều năm qua cùng các kỹ thuật canh tác hiện đại giúp rút ngắn thời gian cây cho thu hoạch từ 8-10 năm xuống còn khoảng 4 năm đã khiến nguồn cung tăng nhanh.

Đúng vào thời điểm nhiều vườn cây đồng loạt bước vào giai đoạn khai thác, vụ mùa năm 2026 tiếp tục được mùa, tạo nên tình trạng dư cung nghiêm trọng trên thị trường nội địa. Hệ quả là giá sầu riêng giảm khoảng 50% so với năm ngoái. Giống Black Thorn hiện chỉ còn khoảng 20 ringgit/kg, trong khi sầu riêng địa phương chỉ dao động từ 7-10 ringgit/kg. Thậm chí, có thời điểm người tiêu dùng Malaysia có thể mua một quả sầu riêng với giá chưa tới 1 ringgit.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu vẫn tăng trưởng khá tích cực. Riêng tháng 6/2026, Malaysia xuất khẩu hơn 4.000 tấn sầu riêng các loại, tăng khoảng 40% so với cùng kỳ năm trước. Trong cả năm 2025, nước này xuất khẩu gần 43.000 tấn sản phẩm sầu riêng, trong đó Singapore là thị trường lớn nhất với hơn 20.300 tấn, còn Trung Quốc đứng thứ hai với hơn 18.300 tấn.

Thủ tướng Anwar Ibrahim cũng cho biết sẽ tiếp tục đề nghị Trung Quốc mở rộng nhập khẩu sầu riêng Malaysia trong chuyến thăm Bắc Kinh vào tháng 8 tới. Ông hài hước nói rằng sẽ "đề nghị họ mua nhiều hơn một chút để giá sầu riêng tăng trở lại".

BÀI TOÁN GIỮ THƯƠNG HIỆU HAY TĂNG SẢN LƯỢNG

Tuy nhiên, kế hoạch xuất khẩu bằng đường bộ cũng làm dấy lên tranh luận trong ngành. Để phù hợp với thời gian vận chuyển dài hơn, Malaysia nhiều khả năng phải đẩy mạnh xuất khẩu sầu riêng thu hoạch theo phương pháp "cắt trước". Điều này khiến không ít nhà vườn và doanh nghiệp lo ngại sẽ ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh lớn nhất của sầu riêng Malaysia.

Khác với nhiều quốc gia khác, sầu riêng Malaysia nổi tiếng nhờ được để chín hoàn toàn trên cây rồi rụng tự nhiên, tạo nên hương thơm và hương vị đặc trưng, nhờ đó luôn được bán với mức giá cao hơn trên thị trường.

Ông Steven Yam, doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng tại bang Penang và cũng là người tổ chức các buổi thưởng thức sầu riêng theo phong cách Omakase, cho rằng việc chuyển sang thu hoạch "cắt trước" sẽ làm mất đi bản sắc của sầu riêng Malaysia.

Theo ông, chính việc để quả chín tự nhiên rồi tự rụng mới tạo nên hương vị không thể thay thế của sầu riêng Malaysia. Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ nhiều người tiêu dùng Trung Quốc. Ông Yi Zhi Xiong, một nhà bán buôn thực phẩm tại Trung Quốc, cho biết ông thường xuyên đến Penang hai đến ba lần mỗi năm chỉ để thưởng thức sầu riêng Malaysia. "Tôi thích sầu riêng Malaysia vì nó có hương vị rất đặc biệt", ông nói.

Trong bối cảnh sản lượng tiếp tục tăng nhanh, Malaysia đang đứng trước bài toán cân bằng giữa mục tiêu mở rộng quy mô xuất khẩu với việc bảo vệ hình ảnh của dòng sầu riêng chín tự nhiên - yếu tố tạo nên lợi thế cạnh tranh của nước này trên thị trường quốc tế.