Năm 2018, khi bắt tay xây dựng CXMT, ông Zhu Yiming được cho là đã cam kết sẽ không nhận lương cho đến khi công ty có lãi. Và phải đến năm ngoái, CXMT mới lần đầu tiên ghi nhận lợi nhuận...

ChangXin Memory Technologies (CXMT) dự kiến huy động khoảng 29,5 tỷ nhân dân tệ (4,4 tỷ USD) thông qua đợt chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO).

Với kỳ vọng CXMT sẽ giúp Trung Quốc cạnh tranh ngang sức với các tập đoàn chip nhớ hàng đầu thế giới, nhiều nhà phân tích nhận định sau niêm yết, công ty này thậm chí có thể đạt vốn hóa khoảng 3.000 tỷ nhân dân tệ, qua đó trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ có vốn hóa lớn nhất thị trường chứng khoán Trung Quốc.

GIẤC MƠ XÂY DỰNG NGÀNH CÔNG NGHIỆP CHIP NHỚ

20 năm trước, khi còn là kỹ sư thiết kế chip làm việc tại Thung lũng Silicon, thời điểm nguồn lực tài chính còn hạn chế, ông Zhu đã tin rằng trung tâm của ngành công nghiệp bộ nhớ toàn cầu rồi sẽ dịch chuyển sang Trung Quốc.

Trong những email gửi Li Jun, một trong những nhà đầu tư đầu tiên của mình, sau này được đăng lại trên ấn phẩm của Hội cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa, ông Zhu nhận định ngành công nghiệp chip nhớ đã lần lượt dịch chuyển từ Mỹ sang Nhật Bản, rồi đến Hàn Quốc, "đã đến lúc Trung Quốc có vị trí của mình trong ngành công nghiệp này". Còn với bản thân, tham vọng của ông Zhu là tạo ra "nhà thiết kế và sản xuất bộ nhớ lớn nhất Trung Quốc".

Khi còn theo học ngành Vật lý tại Đại học Thanh Hoa, thay vì nhận dạy kèm như nhiều sinh viên khác, ông chọn làm lập trình để kiếm thêm thu nhập.

Đến cuối những năm 1990, Zhu đã có thể kiếm khoảng 300.000 nhân dân tệ mỗi năm, trong khi thu nhập bình quân hằng năm tại Trung Quốc khi đó chỉ vào khoảng 10.000 nhân dân tệ, theo tạp chí cựu sinh viên của Đại học Thanh Hoa.

Càng phát triển phần mềm, Zhu càng nhận ra mọi thứ đều gắn với phần cứng ở tầng thấp hơn. Sự tò mò đó khiến ông đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực mạch tích hợp – ngành mà Trung Quốc khi ấy phụ thuộc gần như hoàn toàn vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Sau đó, Zhu sang Mỹ theo học ngành Kỹ thuật điện tại Đại học Stony Brook, rồi làm việc tại nhiều công ty công nghệ, trong đó có Monolithic System Technologies, doanh nghiệp chuyên phát triển chip nhớ. Quãng thời gian đó đã giúp ông tích lũy nền tảng kỹ thuật và kinh nghiệm để theo đuổi mục tiêu giúp Trung Quốc xây dựng ngành công nghiệp DRAM tự chủ nhiều năm sau đó.

Ông Zhu nhận định ngành công nghiệp chip nhớ đã lần lượt dịch chuyển từ Mỹ sang Nhật Bản, rồi đến Hàn Quốc, "đã đến lúc Trung Quốc có vị trí của mình trong ngành công nghiệp này".

Đến mùa hè năm 2004, ông Zhu Yiming quyết định khởi nghiệp. Tại một quán cà phê ở Thung lũng Silicon, ông lần nữa trình bày ý tưởng với Li Jun. Thời điểm đó, ông đã nghỉ việc, đăng ký thành lập công ty thiết kế chip GigaDevice Semiconductor và sẵn sàng bắt tay vào phát triển sản phẩm.

Kế hoạch đã thuyết phục nhà đầu tư Li giới thiệu ông Zhu với một nhà đầu tư khác. Người này sau đó đã rót 100.000 USD vốn ban đầu và cho công ty non trẻ thuê một gara với mức giá ưu đãi để làm nơi làm việc.

Tại đây, ông Zhu cùng cộng sự Shu Qingming đã hoàn thiện nguyên mẫu đầu tiên của con chip và nộp đơn đăng ký bằng sáng chế. South China Morning Post cho hay Zhu đã hành động nhanh chóng, ngay cả khi tiền chưa đủ.

Năm 2005, một nhóm nhà đầu tư, trong đó có nhiều cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa, đã góp 920.000 USD trong vòng gọi vốn lớn đầu tiên của GigaDevice. Dù số vốn đầu tư chưa đạt mục tiêu ban đầu của công ty là huy động 1 triệu USD, nhưng ông Zhu quyết định không chờ đợi thêm mà lập tức trở về Bắc Kinh để chính thức xây dựng doanh nghiệp.

Những năm đầu hoạt động tại Trung Quốc, GigaDevice đối mặt với không ít trở ngại. Công nghệ của công ty khó thuyết phục được các nhà sản xuất thiết bị điện tử lớn, do khách hàng vẫn dè dặt với một doanh nghiệp thiết kế chip còn non trẻ đến từ Trung Quốc và chưa tạo dựng được uy tín trên thị trường quốc tế.

Hợp đồng đầu tiên với Rockchip, trị giá khoảng 100.000 nhân dân tệ, tuy không lớn về quy mô nhưng đánh dấu lần đầu công nghệ bộ nhớ do GigaDevice phát triển được ứng dụng trong bộ xử lý dành cho máy nghe nhạc MP3.

Từ bước khởi đầu khiêm tốn, GigaDevice từng bước vươn lên trở thành một trong những doanh nghiệp thiết kế chip hàng đầu của Trung Quốc. Tháng 8/2016, công ty chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải.

Với nhiều doanh nhân, việc đưa GigaDevice niêm yết có thể được xem là cột mốc lớn nhất trong sự nghiệp. Nhưng với Zhu Yiming, đó mới chỉ là bước đệm để theo đuổi một tham vọng lớn hơn.

CXMT RA ĐỜI

Cũng trong năm 2016, ông hợp tác với chính quyền thành phố Hợp Phì để khởi động dự án sau này phát triển thành ChangXin Memory Technologies (CXMT).

Nếu như GigaDevice chủ yếu chỉ tập trung vào thiết kế chip, sau đó thuê các đối tác bên ngoài sản xuất, thì CXMT lại hoạt động theo mô hình IDM (Integrated Device Manufacturer), nghĩa là tự đảm nhiệm gần như toàn bộ chuỗi giá trị sản xuất DRAM.

Điều đó cũng đồng nghĩa công ty phải đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng các nhà máy bán dẫn, làm chủ quy trình chế tạo chip tiên tiến và cạnh tranh trực tiếp với những gã khổng lồ đã tích lũy hàng chục năm kinh nghiệm như Samsung, SK Hynix hay Micron.

Đến năm 2018, ông Zhu chính thức rời vị trí điều hành tại GigaDevice để dành toàn bộ thời gian cho CXMT. Cũng tại thời điểm đó, ông được cho là đã đưa ra cam kết sẽ không nhận lương cho đến khi CXMT có lãi.

Năm 2019, CXMT bắt đầu sản xuất các dòng chip DRAM thương mại đầu tiên do chính công ty thiết kế, đánh dấu bước tiến quan trọng giúp Trung Quốc lần đầu tạo dựng được chỗ đứng trong thị trường DRAM vốn từ lâu gần như hoàn toàn nằm trong tay các nhà sản xuất nước ngoài.

Trong quá trình xây dựng CXMT, một trong những bước đi chiến lược của Zhu Yiming là giành quyền sử dụng danh mục bằng sáng chế do Qimonda, nhà sản xuất chip nhớ của Đức, từng được tách ra từ Infineon Technologies trước khi phá sản, phát triển.

Thương vụ này mang lại cho CXMT nền tảng sở hữu trí tuệ quan trọng, đồng thời giảm đáng kể nguy cơ vướng vào các tranh chấp bằng sáng chế với đối thủ quốc tế trong quá trình phát triển công nghệ DRAM.

Dù vậy, con đường đi đến thành công của CXMT không hề bằng phẳng. Công ty liên tục thua lỗ trong nhiều năm khi phải đầu tư quy mô lớn để xây dựng nhà máy, tuyển dụng đội ngũ kỹ sư và từng bước nâng cao hiệu suất sản xuất cũng như tỷ lệ chip đạt tiêu chuẩn.

Bước ngoặt chỉ đến khi làn sóng phát triển AI bùng nổ trên toàn cầu, kéo theo nhu cầu về chip nhớ phục vụ các trung tâm dữ liệu tăng lên mức cao chưa từng có. Làn sóng này cũng mở ra những cơ hội mới cho CXMT. Theo nhiều nguồn tin, Apple đã thử nghiệm chip nhớ của công ty để sử dụng trong các thiết bị bán tại thị trường Trung Quốc.

Tuy nhiên, dù đạt được nhiều bước tiến, thành tựu của CXMT vẫn còn khoảng cách khá xa so với mục tiêu ban đầu mà Zhu Yiming đặt ra. Hiện nay, ba tập đoàn Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology vẫn kiểm soát hơn 90% thị phần DRAM toàn cầu, đồng thời duy trì lợi thế về quy mô sản xuất cũng như trình độ công nghệ.

Để có thể thu hẹp khoảng cách, CXMT vẫn phải tiếp tục đầu tư rất lớn vào công nghệ chế tạo chip, trong khi đối mặt với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu ngày càng nghiêm ngặt của nhiều thị trường, khiến họ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận các thiết bị sản xuất bán dẫn tiên tiến.

Từ tự mình đồng thời phát triển công nghệ, gọi vốn đến tìm kiếm khách hàng đầu tiên, ông Zhu Yiming giờ đây đã điều hành một nhà sản xuất bán dẫn trên 19.000 nhân viên tính đến cuối năm 2025.

Trong một cuộc phỏng vấn đăng trên tạp chí cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa sau khi GigaDevice niêm yết, ông Zhu cho rằng thành công của công ty không đến từ may mắn mà nhờ lựa chọn đúng thị trường và sự nỗ lực bền bỉ của toàn bộ đội ngũ nhân viên. Và ông đã nói trong cuộc phỏng vấn rằng: "Điều quan trọng nhất trong kinh doanh là phải tồn tại".