Sự bùng nổ của các loại thuốc giảm cân đang kéo theo nhu cầu bột đạm whey - whey protein tăng mạnh trên toàn cầu, khiến giới chuyên gia lo ngại về một cuộc khủng hoảng nguồn cung bột whey đang đến gần...

Bột whey protein được chiết xuất từ sữa trong quá trình làm pho mát. Loại protein này chứa đủ 9 axit amin thiết yếu và được cơ thể hấp thụ dễ dàng, khiến nó trở thành một trong những thực phẩm bổ sung phổ biến và chất lượng cao nhất để hỗ trợ tăng cơ và phục hồi thể lực.

Giá bột whey đã tăng gấp năm lần lên mức kỷ lục khi các doanh nghiệp đua nhau gom hàng trong bối cảnh nhu cầu bùng nổ, chủ yếu do làn sóng sử dụng thuốc GLP-1 như Mounjaro - nhóm thuốc thường đòi hỏi người dùng nạp nhiều protein hơn để bảo toàn khối lượng cơ. Bên cạnh đó, các khuyến nghị sức khỏe ngày càng nhấn mạnh vai trò của protein trong chế độ ăn cũng góp phần đẩy nhu cầu lên cao.

Bột whey càng trở nên quan trọng hơn với những người đang dùng thuốc giảm cân GLP-1, bởi nhóm thuốc này có tác dụng giảm cảm giác thèm ăn, dẫn đến tổng lượng thực phẩm tiêu thụ giảm đáng kể. Các chuyên gia y tế thường khuyến nghị người dùng thuốc giảm cân GLP-1 tăng cường bổ sung protein để hạn chế mất cơ trong quá trình giảm cân.

CHUỖI CUNG ỨNG KHÔNG THEO KỊP CƠN SỐT PROTEIN

Theo Grand View Research, thị trường bột whey protein toàn cầu được dự báo tăng trưởng với tốc độ kép hàng năm (CAGR) đạt 7,5% trong giai đoạn 2025 - 2033. Tuy nhiên, nguồn cung trên thực tế đang không bắt kịp cầu.

Tại Mỹ, bột whey protein concentrate và isolate đã trở nên khan hiếm đối với các khách hàng mới kể từ tháng 11 năm ngoái, khi các nhà sản xuất đã chốt hợp đồng bán hàng trước cho tới tận năm 2026. Nguyên nhân không chỉ đến từ nhu cầu protein đơn thuần, mà còn từ sự giao thoa của nhiều xu hướng: làn sóng thực phẩm chức năng bùng nổ và đặc biệt là cơn sốt thuốc giảm cân GLP-1.

Hiện có khoảng 12% dân số Mỹ đang sử dụng các loại thuốc giảm cân GLP-1 như Ozempic, và thường được khuyến nghị dùng kèm bột whey. Điều này tạo ra một cú nhảy vọt về cầu mà không chuỗi cung ứng nào có thể lường trước.

Giá bột whey thực phẩm tại Tây Bắc châu Âu đã chạm ngưỡng khoảng 1.700 euro/tấn - mức cao nhất từ trước đến nay. Chỉ từ đầu năm đến nay, giá đã tăng hơn 50%, theo dữ liệu từ DCA Market Intelligence.

Dữ liệu từ Vesper - nền tảng thông tin hàng hóa ngành sữa - cho thấy giá một tấn whey protein concentrate 80% đã tăng từ 4.302 bảng Anh (khoảng 5.758 USD) vào tháng 6/2023 lên tới 23.751 bảng Anh vào tháng 6 năm nay.

Jasper Endlich, chuyên gia phân tích tại Vesper, nhận định: "Nhìn vào tổng thể cung - cầu, thị trường vẫn đang tiêu thụ được hàng, nhưng rõ ràng đang có tình trạng thiếu hụt hàng vì người tiêu dùng đang muốn mua nhiều hơn lượng hàng thực tế có sẵn. Các nhà sản xuất muốn tăng công suất và tích trữ hàng dự phòng, nhưng họ chưa làm được điều đó."

Ông cũng cho biết thêm: "Tin tốt là thị trường đang phản ứng lại. Chúng tôi đang thấy các nhà máy sản xuất mới được mở ra. Một số sản phẩm trước đây chỉ dùng bột  whey protein thuần túy nay đang chuyển sang dùng hỗn hợp pha thêm một phần milk protein. Hàm lượng protein tổng thể không thay đổi nhiều, nhưng chi phí nguyên liệu có thể giảm xuống còn một nửa hoặc thậm chí một phần ba. Có những cách để doanh nghiệp xoay xở trong lúc chờ nguồn cung bắt kịp".

Một báo cáo từ bộ phận tin tức thị trường sữa của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cũng ghi nhận sự thắt chặt rõ rệt trên thị trường whey protein, đặc biệt với whey protein concentrate (WPC) 34% - loại nguyên liệu sữa thương mại chứa khoảng 34% protein. Giá WPC 34% đang tăng trên diện rộng, với mức tăng mạnh nhất ở phân khúc cao cấp.

Một số nhà cung cấp đã hết hàng cho toàn bộ phần còn lại của năm 2026, phản ánh áp lực rất lớn lên hàng tồn kho. Một nhà sản xuất được cho là sẽ ngừng sản xuất WPC 34% sau mùa hè, điều mà các bên trong ngành tin rằng sẽ càng thu hẹp thêm nguồn cung.

DOANH NGHIỆP NHỎ ẢNH HƯỞNG NẶNG NỀ

Các doanh nghiệp sản xuất bột whey nhỏ đang chịu áp lực trực tiếp. Erika Tamayo, nhà sáng lập thương hiệu protein Hermosa với nguồn nguyên liệu từ các trang trại Anh, chia sẻ: "Trong hai năm qua, chúng tôi nhận thấy giá tăng đều mỗi quý. Chúng tôi vẫn tìm được nguồn cung, nhưng đang mua với giá gấp đôi so với quý trước. Hiện tại chúng tôi vẫn còn hàng từ đơn cũ nên chưa phải chuyển chi phí sang cho khách, nhưng đến một lúc nào đó, tôi sẽ phải làm vậy."

"Giờ tất cả chúng tôi đang tranh nhau từng lô hàng được phân bổ.  Doanh nghiệp lớn có nhiều lựa chọn hơn, họ không cần phải thỏa hiệp. Còn với một doanh nghiệp nhỏ, ít dòng sản phẩm, mọi thứ khó khăn hơn nhiều. Chúng tôi không muốn đánh mất định vị cao cấp của mình," Erika Tamayo nhấn mạnh.

Bà cũng chỉ ra một xu hướng đang khiến tình hình thêm phức tạp: "Kể từ khi thuốc giảm cân GLP-1 bùng nổ, mọi người bắt đầu nhận ra tầm quan trọng của đạm trong chế độ ăn. Rồi hàng loạt sản phẩm trong siêu thị bắt đầu bổ sung bột đạm whey protein vào mọi thứ - bỏng ngô, khoai tây chiên, thậm chí cả bánh donut protein. Giờ thứ gì cũng có protein vì chế độ ăn kiêng đang là tâm điểm của mọi sự chú ý".

"Thách thức lớn nhất là quản lý thời gian giao hàng và khả năng cung ứng. Mỗi quý chúng tôi lại phải chờ xem còn bao nhiêu hàng, trong khi vẫn phải đặt mua trước nhiều tháng để đảm bảo không bị cạn kho".

Trong bối cảnh đó, tương lai của thị trường whey protein phụ thuộc vào tốc độ mở rộng công suất sản xuất toàn cầu - một quá trình không thể diễn ra chỉ sau một đêm. Cho đến khi nguồn cung bắt kịp cơn sốt protein, áp lực về giá và sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp lớn và nhỏ trong ngành được dự báo sẽ còn tiếp diễn.