Hợp tác quốc tế sẽ là cơ hội để các doanh nghiệp ngành cơ khí Việt Nam bứt phá công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn cao để tham gia sâu vào chuỗi giá trị và thị trường sản xuất toàn cầu…

Chia sẻ tại hội thảo “Nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu cho doanh nghiệp Việt Nam: Khai phá lợi thế về độ chính xác thông qua công nghệ sản xuất của Italia” diễn ra trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế lần thứ 22 về Cơ khí chính xác và sản xuất chế tạo (MTA Vietnam 2026) mới đây, PGS.TS Lê Kỳ Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), thẳng thắn nhìn nhận, sau hơn 80 năm phát triển, ngành cơ khí chế tạo Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể về quy mô, năng lực thiết kế tổng thể, doanh nghiệp đầu đàn. Tuy nhiên, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu, từ đó tham gia đảm nhận các dự án lớn của quốc gia đang là áp lực lớn của ngành.

THÁCH THỨC VÀ CƠ HỘI TỪ HỢP TÁC

Theo PGS.TS Lê Kỳ Nam, áp lực để giải quyết bài toán đang lớn hơn bao giờ hết, khi nhu cầu đầu tư cho các lĩnh vực như ô tô, năng lượng, điện gió, điện hạt nhân, LNG, đường sắt và công nghiệp quốc phòng được dự báo sẽ tạo ra một thị trường rất lớn trong những năm tới. Nếu doanh nghiệp cơ khí trong nước không đủ năng lực đáp ứng, phần giá trị lớn nhất sẽ lại rơi vào tay các nhà cung cấp nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, hợp tác với những quốc gia hàng đầu thế giới về công nghệ cơ khí chế tạo như Italia được xem là cơ hội quan trọng để tạo ra bước chuyển về chất cho ngành. Thay vì chỉ dừng lại ở việc nhập khẩu thiết bị, PGS.TS Lê Kỳ Nam nhấn mạnh: "Chúng tôi mong muốn các đối tác nước ngoài không chỉ bán máy móc, mà cần tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển công nghiệp Việt Nam, từ giai đoạn tư vấn, xây dựng giải pháp công nghệ đến thiết kế tổng thể các dự án".

Cách tiếp cận này xuất phát từ một nhận thức rõ ràng về giá trị thực sự của hợp tác công nghệ. "Khi cùng tham gia từ đầu, doanh nghiệp không chỉ bán được thiết bị mà còn bán được công nghệ, giải pháp và tri thức. Đó mới là giá trị hợp tác bền vững", PGS.TS Lê Kỳ Nam khẳng định; đồng thời cho biết nhiều doanh nghiệp lớn của Việt Nam như Trường Hải và các thành viên của VAMI đang triển khai các dự án đầu tư quy mô hàng trăm ha với nhu cầu rất lớn về công nghệ, thiết bị và giải pháp sản xuất. Đây chính là cơ sở thực tế để doanh nghiệp Italy thiết lập quan hệ hợp tác dài hạn, thay vì chỉ tham gia ở giai đoạn cung ứng thiết bị đơn lẻ.

Bên cạnh công nghệ sản xuất, PGS.TS Lê Kỳ Nam nhấn mạnh nhu cầu cấp bách trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn xanh từ thị trường châu Âu như ESG, dấu chân carbon, các hệ thống chứng nhận và tiêu chuẩn quản trị. Đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, bởi dù có thể gia công chính xác đến từng micron, doanh nghiệp vẫn sẽ bị loại khỏi chuỗi cung ứng nếu không đáp ứng được yêu cầu về môi trường và quản trị. Tuy nhiên, không phải công nghệ nào đối tác cũng sẵn sàng chuyển giao. Vì vậy, bên cạnh hợp tác quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đầu tư cho nghiên cứu, làm chủ công nghệ nền tảng.

Theo PGS.TS Lê Kỳ Nam, cơ khí chế tạo vẫn là ngành công nghiệp gốc, là nền tảng của mọi ngành sản xuất và cần được nhìn nhận đúng với vai trò chiến lược trong quá trình phát triển công nghiệp quốc gia. Do đó, hợp tác với nước ngoài dù quan trọng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cho năng lực nội sinh.

NÂNG TẦM NỘI LỰC ĐỂ BỨT PHÁ CÙNG ĐỐI TÁC

Hiện nay, một số doanh nghiệp trong nước đã đủ năng lực sản xuất các linh kiện, phụ tùng cơ khí chính xác và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, không ít doanh nghiệp đã xuất khẩu các sản phẩm cơ khí có độ chính xác cao sang nhiều thị trường quốc tế, từ các chi tiết đơn lẻ đến những cụm sản phẩm hoàn chỉnh.

Đơn cử như Tổng Công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel đã đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để trở thành nhà cung cấp cho Boeing, bao gồm yêu cầu về độ chính xác gia công, hệ thống quản lý chất lượng và các chứng nhận quốc tế. Tuy nhiên, những doanh nghiệp đạt được trình độ này hiện vẫn là số ít, trong khi Việt Nam cần mở rộng đáng kể lực lượng doanh nghiệp có đủ năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu.

"Câu chuyện của Viettel, đặt cạnh mạng lưới hơn 60.000 doanh nghiệp cơ khí Italy, cho thấy khoảng cách vẫn còn khá xa giữa những gì ngành cơ khí Việt Nam đã đạt được và những gì cần đạt được để trở thành một trung tâm sản xuất có chiều sâu công nghệ thực sự trong khu vực", PGS.TS Lê Kỳ Nam thẳng thắn nhìn nhận.

Nhận định điểm hạn chế hiện nay không nằm ở năng lực kỹ thuật, mà ở quy mô và số lượng doanh nghiệp đạt chuẩn quốc tế, PGS.TS Lê Kỳ Nam cho biết nhiều doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể thực hiện các đơn hàng xuất khẩu trị giá vài triệu USD, nhưng số doanh nghiệp đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn chưa nhiều. Đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai nhiều dự án đầu tư công lớn như Metro, đường sắt cao tốc, sân bay quy mô lớn, nếu không nhanh chóng nâng cao năng lực công nghệ, doanh nghiệp cơ khí Việt Nam sẽ không có cơ hội chen chân.

Do đó, việc đẩy mạnh hợp tác với các doanh nghiệp cơ khí hàng đầu của Italia như Ficep, Ghiringhelli hay Losma... hứa hẹn sẽ giúp rút ngắn phần nào khoảng cách về công nghệ, năng lực doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, PGS.TS Lê Kỳ Nam cũng lưu ý không nên quá trông chờ vào hỗ trợ, hợp tác, phần còn lại của bài toán nâng cấp năng lực vẫn phải do doanh nghiệp Việt Nam tự giải quyết, bằng chính năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ nền tảng của mình.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Alessandra Tognonato, Tổng Lãnh sự Italy tại TP. Hồ Chí Minh, cho biết thế mạnh nổi bật của doanh nghiệp cơ khí chế tạo Italy là khả năng phát triển các giải pháp công nghệ "may đo", đáp ứng yêu cầu riêng của từng nhà sản xuất, dựa trên nền tảng đổi mới sáng tạo, trình độ kỹ thuật cao và truyền thống lâu đời trong lĩnh vực cơ khí chế tạo.

Đánh giá Việt Nam là một trong những thị trường nhập khẩu máy công cụ lớn và đang nổi lên như trung tâm sản xuất quan trọng của châu Á, bà Alessandra Tognonato nhấn mạnh trong bối cảnh kinh tế mới, ngành chế tạo cơ khí hai nước đang có nhiều cơ hội mở rộng hợp tác công nghiệp theo hướng chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển chuỗi giá trị.

Đồng tình, bà Barbara Colombo, Chủ tịch IMT Việt Nam kiêm Tổng Giám đốc Ficep, nhận định với lịch sử đối tác 25 năm và nhu cầu thực tế của hai bên, thị trường cơ khí chế tạo Việt Nam có nền tảng vững chắc để doanh nghiệp Italy mở rộng hợp tác công nghệ và đồng hành cùng quá trình nâng cấp năng lực sản xuất của ngành cơ khí Việt Nam.