Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đang trải qua một cuộc "đại tu" về tư duy lựa chọn điểm đến. Các nhà đầu tư quốc tế không còn đơn thuần đánh giá hạ tầng hay chi phí nhân công, mà đang mua khả năng tính toán thời gian, chi phí carbon và kiểm soát rủi ro vận hành...

Việt Nam, đặc biệt là vùng Đông Nam Bộ, đang đứng trước cơ hội lớn trong cuộc tái định hình này, nhưng cơ hội đó chỉ hiện thực hóa khi dữ liệu thực tế thay thế được các cam kết vĩ mô chung chung...

Tại diễn đàn "Xây dựng khu công nghiệp sinh thái, thông minh: Động lực thu hút đầu tư và phát triển kinh tế xanh vùng Đông Nam Bộ" diễn ra mới đây tại Đồng Nai, ông Mickaël Driol, Đồng Chủ tịch Ủy ban Sourcing của Hiệp hội Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam (CCIFV), nhận định rằng yếu tố quyết định nơi dòng vốn dừng chân hiện nay chính là tính dự báo được.

HAI XU HƯỚNG TÁI ĐỊNH HÌNH BẢN ĐỒ ĐẦU TƯ CÔNG NGHIỆP

Ông Mickaël Driol nhấn mạnh, các nhà đầu tư không đơn thuần mua hạ tầng hay nhân công rẻ, mà họ mua khả năng tính toán thời gian, chi phí carbon và kiểm soát rủi ro vận hành với một sự tự tin tuyệt đối. Đây là lăng kính mới mà các nhà đầu tư Pháp và châu Âu đang sử dụng để đánh giá năng lực cạnh tranh của Việt Nam, đặc biệt là khu vực Đông Nam Bộ.

Hiện nay, thế giới đang chứng kiến sự trỗi dậy của hai xu hướng mang tính cấu trúc, tái thiết kế bản đồ đầu tư công nghiệp toàn cầu.

Xu hướng thứ nhất: Liên quan mật thiết đến các tiêu chuẩn bền vững. Các yếu tố về xanh hóa đã trở thành biến số kinh tế quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến mọi hoạt động từ mua sắm, khả năng tiếp cận nguồn vốn đến việc gia nhập các thị trường khó tính. Các nhà mua hàng và sản xuất từ châu Âu hiện nay đặt ra yêu cầu khắt khe về việc xác minh dữ liệu carbon: bên bán phải cung cấp báo cáo phát thải đã được chứng thực, đi kèm với bảo đảm bằng hợp đồng về nguồn cung năng lượng xanh. Đây không còn là yêu cầu đến từ phong trào môi trường mà đã trở thành điều kiện thương mại bắt buộc trong nhiều chuỗi cung ứng châu Âu.

Xu hướng thứ hai: Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Các hội đồng quản trị và ủy ban đầu tư hiện nay ưu tiên tối ưu hóa quyết định dựa trên khả năng chống chịu và khả năng tiếp cận thị trường.

"Một địa điểm thu hút được vốn khi và chỉ khi nơi đó có khả năng giảm thiểu sự bất định. Ngược lại, những khu vực làm gia tăng sự mơ hồ trong vận hành sẽ dần đánh mất cơ hội. Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi nằm tại giao điểm của hai xu hướng này, nhờ nền tảng sản xuất mạnh và vị trí chiến lược trên các hành lang logistics trọng yếu. Tuy nhiên, cơ hội đó không tự động chuyển thành dòng vốn", ông Driol lưu ý; đồng thời cho biết trong quy trình đánh giá của các ủy ban đầu tư quốc tế, các yếu tố vận hành thực tế đã chiếm ưu thế so với các chỉ số vĩ mô truyền thống.

Các nhà đầu tư sẽ soi xét kỹ lưỡng khả năng cung cấp năng lượng và các điều khoản thương mại đi kèm. Họ đánh giá mức độ phát thải carbon và đặc biệt chú trọng đến khả năng tạo ra dữ liệu phát thải có thể kiểm toán được — không phải ước tính mà là số liệu đã được xác minh độc lập. Tại những khu vực có mật độ sản xuất cao như Đồng Nai, năng lực của mạng lưới nhà cung cấp nội địa là thước đo quan trọng bổ sung.

Hiệu quả thực thi quy định của chính quyền địa phương cũng được  lượng hóa thành các con số cụ thể. Các nhà đầu tư đo lường tốc độ cấp kết nối điện và thời gian giải phóng mặt bằng thực tế, không phải thời gian cam kết trên giấy.

Chi phí vẫn là yếu tố quan trọng. Tuy nhiên, sự minh bạch trong thực thi và tính ổn định của nguồn năng lượng mới là những yếu tố quyết định mức chiết khấu mà nhà đầu tư áp dụng lên dòng tiền tương lai của dự án. "Một sự chậm trễ vài tháng trong tiến độ sản xuất thường gây ra thiệt hại tài chính lớn hơn cả việc tăng lương cho người lao động", ông Driol cảnh báo.

Sự thay đổi này giải thích tại sao các nhà đầu tư Pháp ngày càng đánh giá vùng Đông Nam Bộ dựa trên các chỉ số vận hành, thay vì chỉ dựa vào các báo cáo tiềm năng chung chung. Hiệu suất thực tế của Đồng Nai trên các chỉ số này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn của các tập đoàn lớn.

KHU CÔNG NGHIỆP SINH THÁI VÀ BÀI TOÁN CHO LÀN SÓNG FDI TIẾP THEO

Nhận định Việt Nam đang hưởng lợi từ quá trình tái phân bổ công suất công nghiệp toàn cầu, ông Driol cho biết quy mô thương mại và hệ thống cảng biển sẽ là hai yếu tố quyết định đưa đất nước trở thành "mắt xích" quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á.

Những phân tích về dòng vốn FDI gần đây, cho thấy nhà đầu tư quốc tế đánh giá khả năng chống chịu và khả năng tiếp cận thị trường tương đương với yếu tố chi phí một sự dịch chuyển đáng kể so với một thập kỷ trước.

Do đó, làn sóng đầu tư tiếp theo sẽ không dừng lại ở gia công thô mà sẽ mang đến các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn: các trung tâm kỹ thuật, dự án tự động hóa, dịch vụ sản xuất tiên tiến và các cụm nhà cung cấp chuyên sâu. Những hoạt động này đòi hỏi năng lực tự chế và quản trị phối hợp ở mức độ cao hơn hẳn so với lắp ráp đơn giản.

"Tại Đông Nam Bộ, Đồng Nai sở hữu nền tảng tự nhiên lý tưởng cho các hệ sinh thái này nhờ mật độ công nghiệp dày đặc và vị trí gần các cảng nước sâu", ông Driol nhận định; đồng thời cho biết nhiều doanh nghiệp Pháp xem đây là một trong số ít địa điểm tại Việt Nam có đủ khả năng để mở rộng mạng lưới nhà cung cấp và đặt nền móng cho sản xuất tiên tiến.

Trong lộ trình này, mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ là danh hiệu về môi trường mà cần được xem như tiêu chuẩn vận hành để đạt được tốc độ đầu tư kỳ vọng. Việc sở hữu các chứng nhận quốc tế giúp giảm bớt sự bất định cho nhà đầu tư, đây là công cụ để các nhà phát triển hạ tầng loại bỏ những rủi ro mà nhà đầu tư thường lo ngại hoặc phải tự mình tìm cách giảm thiểu. Nói cách khác, chứng nhận khu công nghiệp sinh thái không chỉ giúp thu hút thêm nhà đầu tư mà còn giảm chi phí thẩm định và rút ngắn thời gian ra quyết định của họ.

Đánh giá cao quy mô và số lượng khu công nghiệp hiện hữu tại Đồng Nai, cùng với nguồn nhân lực đang dần hoàn thiện các kỹ năng mới, ông Driol cho rằng tỉnh có đủ tài sản và động lực để trở thành một trong những nền tảng đầu tư tốt nhất khu vực.

Từ góc nhìn của chuyên gia hỗ trợ lựa chọn địa điểm, ông Driol nhấn mạnh, các nhà đầu tư chuyên nghiệp luôn kỳ vọng vào những dự án có tính quản trị nghiêm túc và chuỗi cung ứng có thể truy xuất nguồn gốc. Ngành công nghiệp Pháp với thế mạnh về kỹ thuật chất lượng, hạ tầng công nghiệp và phát triển nhà cung cấp có thể mang lại những giá trị cộng hưởng lớn cho địa phương.

Theo ông Driol, cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư trong 20 năm tới sẽ khốc liệt hơn giai đoạn trước. Các tỉnh thành của Việt Nam sẽ không chỉ cạnh tranh về dự án đơn lẻ mà cạnh tranh về cả một hệ sinh thái công nghiệp. Chiến thắng sẽ thuộc về nơi nào cung cấp được nguồn năng lượng ổn định, dữ liệu minh bạch, quản trị phối hợp tốt và lực lượng lao động có kỹ năng. Nếu duy trì được những giá trị này, các nhà đầu tư sẽ tìm đến để xây dựng mạng lưới cung ứng và tạo ra giá trị dài hạn tại Đồng Nai. Sự kết hợp giữa hạ tầng sẵn có và tư duy quản trị minh bạch chính là "chìa khóa" để biến các tiềm năng thành những dự án đầu tư thực thụ trong tương lai.