Thị trường M&A Việt Nam đang bước vào giai đoạn sàng lọc mới, khi nhà đầu tư không chỉ tìm kiếm những doanh nghiệp tăng trưởng nhanh mà hướng đến các mô hình có nền tảng quản trị vững chắc, khả năng vận hành hiệu quả và dư địa tạo giá trị dài hạn…

Thị trường mua bán và sáp nhập (M&A) tại Việt Nam cho thấy tín hiệu phục hồi rõ nét khi năm 2025 ghi nhận 367 giao dịch với tổng giá trị 8,72 tỷ USD.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sự phục hồi hiện nay không chỉ đến từ chu kỳ thị trường mà còn phản ánh quá trình chuyển đổi về chất, khi các nhà đầu tư ngày càng đặt trọng tâm vào quản trị doanh nghiệp, khả năng tạo giá trị và tính chuyên nghiệp trong vận hành.

THU HẸP KHOẢNG CÁCH ĐỊNH GIÁ TRONG CHU KỲ TĂNG TRƯỞNG MỚI

Tại diễn đàn Venture Forum 2026, các chuyên gia cho rằng một trong những trở ngại lớn nhất đối với các thương vụ M&A hiện nay vẫn là khoảng cách kỳ vọng giữa bên mua và bên bán. Trong bối cảnh số lượng giao dịch quy mô lớn chưa nhiều, nhiều lĩnh vực vẫn thiếu các thương vụ tham chiếu đủ sức tạo lập mặt bằng định giá, khiến quá trình đàm phán kéo dài.

Ông Chris Freund, Sáng lập và Giám đốc điều hành Mekong Capital, cho rằng một phần nguyên nhân đến từ đặc điểm của thị trường vốn Việt Nam. Doanh nghiệp trong nước vẫn có khả năng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng với chi phí thấp hơn đáng kể so với quốc tế.

Do đó, nhiều doanh nghiệp đáng lẽ cần huy động vốn cổ phần nhưng vẫn tiếp tục lựa chọn vay nợ nhờ chi phí vốn trong nước tương đối hấp dẫn. Điều này khiến không ít doanh nghiệp tiến sát ngưỡng sử dụng đòn bẩy tài chính cao, đồng thời bộc lộ những hạn chế về quản trị.

Theo ông Chris, nhóm doanh nghiệp thường không được nhà đầu tư ưu tiên là những đơn vị thiếu hội đồng quản trị thực chất, không có thành viên độc lập, nhà sáng lập đồng thời đảm nhiệm vai trò điều hành và chưa xây dựng được đội ngũ quản lý đủ mạnh. Đây cũng là nhóm doanh nghiệp có tỷ lệ thoái vốn thành công thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung.

Mặt khác, ông Andrea Campagnoli,  Đối tác sáng lập Bain Việt Nam, cho rằng môi trường lãi suất toàn cầu cao đang làm gia tăng yêu cầu lợi nhuận của các quỹ đầu tư. Phần lớn quỹ đầu tư tư nhân quốc tế hiện vẫn tìm kiếm mức lợi nhuận nội bộ (IRR) từ 15 - 18% tính bằng USD, khiến việc thu hẹp khoảng cách định giá trở nên khó khăn hơn.

Dù vậy, sức hấp dẫn mang tính nền tảng của Việt Nam vẫn được duy trì nhờ quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, sự mở rộng của tầng lớp trung lưu và triển vọng tăng trưởng dài hạn.

“Đối với nhiều nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội tại châu Á ngoài Ấn Độ, Việt Nam gần như luôn nằm trong danh sách ưu tiên”, ông Andrea nhận định.

Đồng quan điểm, ông Tze Hoe Chan, Giám đốc điều hành ZIDO Capital Asia, cho rằng lợi thế về nhân khẩu học, hạ tầng và quy mô thị trường tiếp tục tạo sức hút dài hạn cho Việt Nam.

“Những thách thức hiện nay không phải vấn đề mang tính cấu trúc mà là những khoảng trống cần được lấp đầy. Với các nhà đầu tư đủ kiên nhẫn và sẵn sàng đồng hành cùng doanh nghiệp, Việt Nam vẫn là thị trường hấp dẫn trong dài hạn”, ông Tze nói.

NHÀ ĐẦU TƯ NGÀY CÀNG QUAN TÂM ĐẾN NĂNG LỰC TẠO GIÁ TRỊ

Theo ông Chris Freund, yếu tố quyết định thành công của một thương vụ M&A hiện nay không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng đơn thuần mà ở năng lực quản trị của doanh nghiệp. Chia sẻ kinh nghiệm từ Mekong Capital, ông cho rằng quá trình chuyên nghiệp hóa doanh nghiệp phải bắt đầu từ cấp cao nhất của tổ chức. “Để có một CEO phù hợp, trước hết doanh nghiệp phải có một hội đồng quản trị thực chất”, ông Chris nói.

Thông tin thêm, ông Chris cho biết những khoản đầu tư thành công nhất của Mekong Capital đều có điểm chung là sở hữu hội đồng quản trị mạnh, ban điều hành chất lượng và đội ngũ quản lý ổn định. Ngược lại, các doanh nghiệp mà nhà sáng lập vẫn tập trung mọi quyền lực điều hành hoặc không xây dựng được đội ngũ kế cận thường là những trường hợp khó gọi vốn và khó thoái vốn nhất.

Trong khi đó, theo ông Tze Hoe Chan, các quỹ đầu tư hiện không còn phụ thuộc vào một kịch bản thoái vốn duy nhất mà ngày càng linh hoạt hơn với các giao dịch thứ cấp, đầu tư thiểu số hoặc tái cấu trúc sở hữu theo từng giai đoạn.

Sự đa dạng hóa các kênh thoái vốn cùng quá trình nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho một chu kỳ M&A mới tại Việt Nam, nơi giá trị không chỉ được quyết định bởi quy mô tăng trưởng mà còn bởi năng lực vận hành và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh thị trường còn nhiều thách thức, các chuyên gia cũng ghi nhận sự nổi lên của tín dụng tư nhân (private credit) như một công cụ bổ trợ ngày càng quan trọng. Hình thức này giúp doanh nghiệp giải quyết nhu cầu thanh khoản, duy trì tỷ lệ sở hữu của nhà sáng lập và kéo dài thời gian tạo giá trị trước khi thực hiện các thương vụ chuyển nhượng.