Luật Dầu khí (sửa đổi) được thảo luận qua hai bước tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất Quốc hội khóa XVI, dự kiến sẽ được bấm nút thông qua vào ngày 23/8 tới đây. Luật Dầu khí (sửa đổi) lần này có nhiều điểm thay đổi khác biệt so với Luật Dầu khí năm 2022.

Theo Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu, luật sửa đổi tiếp tục phân cấp, phân quyền mạnh mẽ; Thủ tướng chỉ quyết định những vấn đề thực sự liên quan đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại; quyền của Bộ, cơ quan quản lý về dầu khí cũng chỉ quyết định những vấn đề có tính chất quản lý nhà nước và tập trung vào việc giám sát. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam sẽ được giao quyền, giao cơ chế để bảo đảm có đủ năng lực thực hiện một cách có hiệu quả các quyền và nhiệm vụ được giao. Tập đoàn sẽ được phân định rất rõ vai một nhà thầu như một doanh nghiệp thông thường và vai thứ hai là trong một số trường hợp, được giao đại diện cho nước chủ nhà.  

Có nghĩa, hiện nay tất cả các dự án, các hợp đồng dầu khí đều phải thông qua Bộ Công thương rồi trình lên Chính phủ nhưng với dự thảo Luật sửa đổi thì Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam được quyền chủ động đàm phán, ký kết, lựa chọn các nhà thầu để thực hiện dự án thăm dò, tìm kiếm, khai thác dầu khí.

Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu khẳng định: "Lần đầu tiên trong luật pháp Việt Nam có một khái niệm, triết lý trong thiết kế luật, đó là chuỗi, gọi là dự án theo chuỗi đồng bộ các hạng mục công trình trên biển, trên đất liền, từ thượng nguồn dưới hạ nguồn. Chúng tôi có khái niệm gọi là dự án chuỗi đồng bộ hạng mục các công trình, một cơ quan, một quy trình thủ tục”. 

Một điểm rất quan trọng được điều chỉnh trong dự thảo Luật liên quan đến khái niệm “xin ý kiến” trong quá trình phối hợp, sẽ không còn tình trạng “xin ý kiến” chung chung khiến trách nhiệm không rõ ràng, gây ảnh hưởng đến tiến độ công việc. Cơ chế được sửa đổi tới đây chỉ còn hai khái niệm, một là nếu đơn vị tham gia quyết định thì quyết định đó phải là thẩm định hoặc phê duyệt, thứ hai nếu đơn vị giám sát mà không tham gia vào quá trình ra quyết định thì chỉ là cơ chế “thông báo”.

Thực tế, hoạt động dầu khí không chỉ đóng góp về mặt năng lượng mà đó còn là chiến lược về kinh tế biển, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia trên vùng biển. Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, cần xây dựng đầy đủ thị trường năng lượng cạnh tranh theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước. 

Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Dầu khí Việt Nam Nguyễn Hùng Dũng cho rằng: "Nếu chúng ta phát triển manh mún mà không đồng bộ, không có sự chỉ đạo điều hành nhất quán từ trên xuống dưới thì sẽ rất khó để có một thị trường lành mạnh và có thể nảy sinh vấn đề đầu tư nhưng không khai thác được, gây lãng phí nguồn lực không chỉ của doanh nghiệp mà còn là nguồn lực chung của nhà nước".

Theo các chuyên gia, việc xây dựng Luật Dầu khí (sửa đổi) đồng bộ theo một chuỗi từ trên bờ tới ngoài khơi tạo điều kiện thuận lợi khi triển khai thực hiện, rút ngắn thời gian thực hiện dự án đầu tư khai thác các mỏ nhỏ, mỏ cận biên. Những sửa đổi trong dự thảo Luật Dầu khí lần này cũng được đánh giá là có tính dự báo cao, rà soát toàn bộ các quy định liên quan đến đầu tư năng lượng, bảo đảm thống nhất giữa Luật Điện lực, Luật Dầu khí, Luật Đầu tư, Luật Đất đai và các luật chuyên ngành.