Trong bối cảnh số sinh viên tốt nghiệp ngày càng tăng nhưng nhu cầu tuyển dụng chậm lại, người trẻ tại nhiều quốc gia đang phải cạnh tranh gay gắt hơn để tìm được công việc đầu tiên...

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) càng phủ thêm bóng đen lên triển vọng nghề nghiệp của nhóm lao động này.

Từng bộc lộ rõ nét tại Trung Quốc, cuộc khủng hoảng việc làm ở người  trẻ nay đang lan rộng ra nhiều khu vực, trở thành bài toán kinh tế - xã hội cấp bách đối với các chính phủ và doanh nghiệp trên toàn cầu.

Năm ngoái, tình trạng thất nghiệp kéo dài, cơ hội việc làm khan hiếm và triển vọng kinh tế ảm đạm đã đẩy nhiều người trẻ tại Kenya, Peru, Nepal, Indonesia và Philippines xuống đường biểu tình. Sang năm nay, nỗi lo thất nghiệp tiếp tục góp phần thổi bùng các cuộc biểu tình tại Nam Phi và Morocco.

TRUNG QUỐC VÀ BÀI TOÁN THẤT NGHIỆP Ở THANH NIÊN

Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên là tỷ lệ người trẻ, thường trong độ tuổi 15-24, đang tìm việc nhưng chưa thể tìm được việc làm.

Tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ thường cao hơn mức thất nghiệp chung của toàn nền kinh tế do nhóm này còn thiếu kinh nghiệm và ít mối quan hệ nghề nghiệp. Đáng lo ngại là tại ngày càng nhiều quốc gia, khoảng cách giữa hai tỷ lệ này đang tiếp tục nới rộng.

Trung Quốc là một trong những nơi vấn đề này xuất hiện rõ rệt sớm nhất. Số người theo học đại học và tốt nghiệp tăng nhanh hơn số việc làm mới được tạo ra. Trong bối cảnh nền kinh tế giảm tốc, nhiều người trẻ phải tìm việc trong thời gian dài hoặc chấp nhận những vị trí không tương xứng với trình độ.

Theo phân tích của hãng tin Reuters dựa trên số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm 16-24 tuổi tại khu vực thành thị của nước này là 15,6% vào tháng 5.

Dù đã giảm xuống mức thấp nhất trong 11 tháng, tỷ lệ trên vẫn cao gấp ba lần mức thất nghiệp chung toàn quốc khoảng 5%. Từ năm 2023, Trung Quốc đã loại hàng triệu sinh viên đang theo học đại học khỏi số liệu thất nghiệp thanh niên, khiến việc so sánh với các giai đoạn trước trở nên khó khăn hơn.

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO KHIẾN NGƯỜI TRẺ KHÓ TÌM VIỆC HƠN?

Trung Quốc không phải quốc gia duy nhất đối mặt với tăng trưởng yếu, cơ hội thăng tiến thu hẹp và cảm giác bất bình đẳng ngày càng lớn giữa các thế hệ.

Tại nhiều nền kinh tế khác, sự phát triển của công nghệ, hoạt động tuyển dụng trì trệ và cạnh tranh gia tăng cũng làm suy yếu mối liên hệ vốn có giữa tấm bằng đại học và một công việc văn phòng ổn định.

Bên cạnh nguồn cung lao động có trình độ ngày càng lớn, người trẻ còn lo ngại AI sẽ xóa sổ hàng loạt vị trí dành cho nhân viên mới. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng vẫn còn quá sớm để xác định đầy đủ tác động của công nghệ này.

“Tại Anh, số tin tuyển dụng mới dành cho sinh viên tốt nghiệp giảm nhanh hơn so với những công việc không yêu cầu bằng đại học. Nhiều vị trí trong số này cũng thuộc nhóm dễ chịu tác động của AI”, ông Golo Henseke, Phó giáo sư kinh tế ứng dụng tại University College London, nhận xét với hãng truyền thông DW.

Nghiên cứu của ông Henseke cho thấy tại những doanh nghiệp ứng dụng AI nhanh hơn, việc làm của nhóm 15-24 tuổi tăng chậm hơn, trong khi nhu cầu đối với lao động trưởng thành vẫn tương đối ổn định. Dù vậy, tác động của AI hiện vẫn nhỏ hơn đáng kể so với ảnh hưởng từ chu kỳ kinh tế thông thường.

Bà Sara Elder, chuyên gia về việc làm thanh niên tại Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng có nhận định tương tự. Theo bà, AI có thể là một trong những nguyên nhân khiến việc làm của người trẻ đình trệ, nhưng chưa phải yếu tố quan trọng nhất.

Vấn đề lớn hơn nằm ở chỗ các nền kinh tế thiếu động lực tăng trưởng, khiến số việc làm mới không theo kịp lượng người trẻ gia nhập thị trường lao động.

“Tình hình càng trở nên khó khăn khi doanh nghiệp liên tục nâng tiêu chuẩn tuyển dụng, khiến những người trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm khó tìm được công việc đầu tiên”, bà Elder chỉ ra.

TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ LÀ CHÌA KHÓA

Nếu không tìm được những công việc dành cho người mới, người trẻ sẽ khó tích lũy kinh nghiệm để tiếp cận các vị trí tốt hơn. Về lâu dài, tình trạng này có thể làm suy yếu tiêu dùng, giảm khả năng sở hữu nhà, khiến nhiều người trì hoãn lập gia đình và làm gia tăng tâm lý bất mãn trong xã hội.

Dù vậy, theo ông Henseke, châu Âu hiện chưa đối mặt với một cuộc khủng hoảng việc làm thanh niên trên diện rộng. Kể từ năm 2022, tỷ lệ người trẻ không có việc làm, không đi học và không tham gia đào tạo chỉ tăng tại một số ít quốc gia châu Âu như Áo và Đức, trong khi giảm ở phần lớn khu vực Nam Âu.

“Thất nghiệp ở thanh niên không phải vấn đề mới tại châu Âu. Tình trạng này từng diễn ra đặc biệt nghiêm trọng sau cuộc khủng hoảng tài chính. Kể từ đó đến nay, những quốc gia từng gặp nhiều khó khăn nhất lại ghi nhận mức cải thiện lớn nhất”, ông Henseke nói.

Dù vậy, bức tranh toàn cầu kém tích cực hơn. Theo ILO, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên đã tăng tại 8 trong số 11 khu vực trên thế giới trong giai đoạn 2023-2025, trong đó có Đông Á, Bắc Mỹ gồm Mỹ và Canada, Đông Nam Á.

Cơ hội việc làm dành cho người trẻ suy giảm mạnh nhất trong các ngành sản xuất, xây dựng và dịch vụ. Ngược lại, nhu cầu tuyển dụng vẫn tăng tại nhiều lĩnh vực đòi hỏi kiến thức và kỹ năng cao như khoa học, kỹ thuật, y tế và công nghệ thông tin - truyền thông.

Tại Đức, khảo sát do công ty tư vấn EY thực hiện vào mùa xuân năm nay cho thấy sinh viên nước này ngày càng bi quan về khả năng tìm được công việc phù hợp sau khi tốt nghiệp. So với 2 năm trước, niềm tin của họ đã suy giảm đáng kể, trong khi sự ổn định của công việc hiện được ưu tiên hơn cả mức lương khi lựa chọn nhà tuyển dụng.

Theo bà Elder, các chính phủ và doanh nghiệp cần tăng đầu tư để tạo ra những việc làm có chất lượng, đồng thời hỗ trợ người trẻ chuyển tiếp thuận lợi hơn từ nhà trường sang thị trường lao động.

Trong khi đó, ông Henseke cho rằng không nên quy nguyên nhân của cuộc khủng hoảng hiện nay cho năng lực của người trẻ.

“Rất khó để cho rằng sinh viên tốt nghiệp ngày nay kém năng lực hơn những người rời ghế nhà trường chỉ vài năm trước. Những kỹ năng mà doanh nghiệp cần cũng không thể thay đổi quá nhanh”, ông Henseke chỉ ra. Theo ông, giải pháp quan trọng nhất để cải thiện cơ hội việc làm cho người trẻ vẫn là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.