
Thị trường chứng khoán Mỹ tăng điểm mạnh trong phiên giao dịch ngày 21/7, chấm dứt chuỗi giảm ba phiên trước đó. Đà tăng được thúc đẩy bởi hoạt động mua mạnh cổ phiếu chip và sự tập trung của nhà đầu tư vào mùa báo cáo tài chính quý 2/2026, tạm gác lại những lo ngại về xung đột ở Vùng Vịnh. Cả ba chỉ số chính là Dow Jones (+0,74%), S&P 500 (+0,89%) và Nasdaq (+1,29%) đều ghi nhận mức tăng đáng kể. Mùa báo cáo tài chính đang là động lực quan trọng, khi 88% trong số 66 công ty S&P 500 đã công bố lợi nhuận vượt kỳ vọng, điển hình là 3M và GM với mức tăng cổ phiếu ấn tượng. Nhà đầu tư đang lạc quan chờ đợi kết quả từ các tập đoàn công nghệ lớn sắp tới. Tuy nhiên, nhà phân tích Bret Kenwell của eToro cảnh báo rằng trong bối cảnh thị trường đã lập kỷ lục mới, các công ty không đạt được kỳ vọng gia tăng của Phố Wall sẽ bị "trừng phạt", và kết quả tốt không phải lúc nào cũng được coi là "đủ tốt". Nhóm cổ phiếu bán dẫn cũng là điểm sáng, với Quỹ VanEck Semiconductor ETF tăng hơn 4%, nổi bật là Micron (+12%) và Intel (+8%). Đáng chú ý, phiên tăng điểm này diễn ra giữa lúc căng thẳng Mỹ-Iran leo thang. Mỹ tiếp tục các đợt không kích vào Iran, trong khi lực lượng Iran và phiến quân Houthi do Iran hậu thuẫn cũng có những hành động đáp trả và đe dọa phong tỏa hải quân ở Biển Đỏ. Diễn biến này đẩy giá dầu thô tăng mạnh, với Brent và WTI đều tăng 2%, đạt mức cao nhất trong hơn 5 tuần. Dầu Brent thậm chí đã ở trạng thái "mua quá nhiều" trong 7 ngày liên tiếp. Tình hình địa chính trị bất ổn tiềm ẩn rủi ro kéo dài tình trạng bế tắc, dòng chảy năng lượng không ổn định và giá dầu tiếp tục leo thang.
VN-Index tiếp tục giảm sâu gần 13 điểm, xuống 1.730,56 điểm trong phiên giao dịch hôm nay, với độ rộng thị trường tiêu cực khi 196 mã giảm điểm áp đảo 104 mã tăng. Dù chỉ số có nhịp hồi, nhưng đó là cơ hội để tranh thủ thoát hàng, sau đó lực bán tháo tiếp tục mạnh, đẩy nhiều cổ phiếu rơi giá. Các nhóm ngành như ngân hàng, chứng khoán có sự phân hóa, trong khi bất động sản, dầu khí năng lượng và công nghệ chịu áp lực bán mạnh, đặc biệt cổ phiếu dầu khí bị bán tháo do tín hiệu tích cực từ đàm phán Mỹ-Iran, và FPT cũng mất giá bất chấp làn sóng công nghệ toàn cầu. Trong bối cảnh thị trường kém sắc, nhà đầu tư tổ chức trong nước nổi bật với việc bán ròng tổng cộng 4.912,7 tỷ đồng, trong đó giao dịch khớp lệnh bán ròng 266,6 tỷ đồng. Phần lớn giá trị bán ròng này đến từ các giao dịch thỏa thuận đáng chú ý, đặc biệt là tại cổ phiếu LPB với hơn 6.490,2 tỷ đồng, nơi cá nhân trong nước đã mua 4.475,1 tỷ đồng từ tổ chức trong nước. Đối với giao dịch khớp lệnh, tổ chức trong nước bán ròng mạnh nhất ở nhóm Ngân hàng, nhưng lại mua ròng ở nhóm Bất động sản. Ngược lại, nhà đầu tư cá nhân là lực lượng mua ròng chính với tổng 4.764,9 tỷ đồng, và mua ròng 157,2 tỷ đồng qua khớp lệnh, tập trung chủ yếu vào ngành Ngân hàng. Khối ngoại có phiên mua ròng nhẹ 68,88 tỷ đồng khớp lệnh, ưu tiên Thực phẩm và đồ uống, Dịch vụ tài chính, nhưng lại bán ròng ở nhóm Bất động sản. Tự doanh cũng mua ròng nhẹ 85,5 tỷ đồng khớp lệnh, tập trung vào Ngân hàng và Bất động sản. Dòng tiền hôm nay có xu hướng tăng ở các nhóm Bất động sản, Thực phẩm, Dầu khí, Tiện ích, Công nghệ thông tin, Hóa chất và Hàng cá nhân, nhưng lại giảm ở các nhóm Ngân hàng, Chứng khoán, Thép, Xây dựng, Bán lẻ, Thiết bị điện và Kho bãi. Giao dịch thỏa thuận chiếm tỷ trọng lớn, đạt 9.856,7 tỷ đồng, tương đương 39,4% tổng giá trị giao dịch, cho thấy vai trò quan trọng của các giao dịch ngoài sàn trong phiên.
Các nhà hoạch định chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang đối mặt với quyết định khó khăn về lãi suất trong cuộc họp tuần này, khi giá năng lượng leo thang trở lại do căng thẳng Mỹ-Iran làm phức tạp thêm cuộc chiến chống lạm phát. Mặc dù dự kiến ECB sẽ giữ nguyên lãi suất, nhưng có thể phát đi tín hiệu về khả năng tăng lãi suất trong những tháng tới. Lạm phát tại khu vực đồng euro, dù đã giảm nhẹ xuống 2,8% vào tháng 6 từ mức 3,2% của tháng 5, vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của ECB. Đợt tăng lãi suất đầu tiên của ECB kể từ năm 2023 đã diễn ra vào tháng 6, nâng lãi suất chủ chốt lên 2,25%, chủ yếu do lo ngại về giá năng lượng cao kéo dài hơn dự kiến. Sự bùng phát xung đột mới đã đẩy giá dầu tăng vọt, khiến Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hy Lạp ví von rằng ECB "trở lại vạch xuất phát" trong cuộc chiến chống lạm phát. Các nhà kinh tế cho rằng việc giá năng lượng tăng cao mở ra dư địa cho việc thắt chặt chính sách mà không cần chờ thêm bằng chứng về hiệu ứng lạm phát thứ cấp. Tuy nhiên, vẫn còn ít dấu hiệu rõ ràng cho thấy chi phí năng lượng cao đang đẩy giá các hàng hóa và dịch vụ khác lên. Lạm phát lõi (không bao gồm năng lượng và thực phẩm) và lạm phát dịch vụ đều đã hạ nhiệt trong tháng 6. Thị trường sẽ chú ý đến cuộc họp báo của Chủ tịch Christine Lagarde để xem liệu bà có thay đổi quan điểm về rủi ro lạm phát "cân bằng hơn" mà bà đưa ra cuối tháng 6 hay không. Thị trường đang kỳ vọng ECB sẽ có ít nhất một lần tăng lãi suất 0,25 điểm phần trăm nữa trong năm nay, khả năng cao là vào tháng 9. Việc chờ đợi đến tháng 9 sẽ cho phép ECB đánh giá kỹ lưỡng tác động từ các diễn biến ở Trung Đông, hiệu ứng lạm phát vòng hai và các dự báo kinh tế vĩ mô quý. Các chuyên gia dự báo lạm phát eurozone có thể tăng trở lại trên 3% vào cuối năm. Dù các nhà đầu tư mong muốn định hướng rõ ràng về lãi suất, bà Lagarde đã đặt câu hỏi về việc đưa ra định hướng trước trong thời kỳ bất ổn địa chính trị, cho thấy sự không chắc chắn có thể tiếp diễn.
Giá vàng thế giới tăng mạnh lên gần 4.100 USD/oz trong phiên giao dịch ngày 21/7, với mức tăng 70 USD/oz, tương đương 1,75%. Động thái này diễn ra nhờ kỳ vọng giảm căng thẳng ở Trung Đông, bất chấp đồng USD và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đều tăng. Quỹ vàng lớn nhất thế giới SPDR Gold Trust cũng tiếp tục mua ròng 2,3 tấn vàng, nâng tổng lượng mua trong hai phiên lên 6,9 tấn, cho thấy tâm lý lạc quan của nhà đầu tư. Tình hình căng thẳng ở Vùng Vịnh vẫn phức tạp, với các cuộc tấn công của Mỹ vào Iran và mối đe dọa từ phiến quân Houthi, đẩy giá dầu thô lên mức cao nhất trong 5 tuần và làm dấy lên lo ngại lạm phát toàn cầu, từ đó có thể thúc đẩy Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất. Tuy nhiên, sự tăng giá của vàng cho thấy nhà đầu tư đang kỳ vọng vào một đề xuất ngừng bắn 10 ngày giữa Washington và Tehran do các nhà trung gian đưa ra, có thể khôi phục bản ghi nhớ Mỹ-Iran ký hồi tháng 6. Theo nhà phân tích Edward Meir của Marex, giá hàng hóa cơ bản nói chung đang tăng nhờ kỳ vọng về một thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông và lực mua kỹ thuật sau khi vàng vượt đường trung bình động ngắn hạn. Mặc dù vậy, triển vọng Fed tăng lãi suất vẫn là trở ngại lớn nhất cho vàng, với 64% khả năng Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 9. Cuộc họp của Fed vào cuối tháng 7 tới sẽ được thị trường theo dõi chặt chẽ để đánh giá tình hình kinh tế và triển vọng lãi suất. Lãi suất tăng sẽ củng cố đồng USD và lợi suất trái phiếu, tạo áp lực giảm giá lên vàng. Ngân hàng Commerzbank cũng nhận định mốc 4.000 USD/oz đang vững vàng nhưng lo ngại về lãi suất Mỹ có thể cản trở đà phục hồi mạnh hơn. Sáng 22/7, giá vàng và bạc tiếp tục tăng nhẹ ở thị trường châu Á, đồng thời giá vàng trong nước quy đổi cũng tăng đáng kể.
Lượng xuất khẩu nam châm đất hiếm từ Trung Quốc sang Mỹ vẫn chưa phục hồi về mức trước chiến tranh thương mại, dù hai nước đã có thỏa thuận hòa hoãn tạm thời, làm dấy lên lo ngại trong chính quyền Tổng thống Donald Trump về việc Bắc Kinh tuân thủ. Trong nửa đầu năm, lượng xuất khẩu thấp hơn khoảng 20% so với mức trung bình từ năm 2022-2024, giai đoạn trước khi Trung Quốc thắt chặt nguồn cung. Cam kết duy trì dòng chảy vật liệu quan trọng, bao gồm nam châm đất hiếm – các thành phần thiết yếu cho nhiều ngành công nghiệp từ xe điện đến quốc phòng – là một phần quan trọng của thỏa thuận đạt được vào tháng 10 giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Tuy nhiên, giới chức Nhà Trắng và Văn phòng Đại diện thương mại Mỹ (USTR) cho rằng Trung Quốc không tuân thủ hoàn hảo theo sự hiểu biết của phía Mỹ. Trung Quốc, nhà sản xuất hơn 90% nam châm đất hiếm toàn cầu, khiến các nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng thay thế của Mỹ mất nhiều năm và các ngành công nghiệp Mỹ trở nên bấp bênh. Lượng xuất khẩu hàng tháng sang Mỹ trung bình đạt 479 tấn trong nửa đầu năm nay, thấp hơn đáng kể so với 586 tấn mỗi tháng của giai đoạn 2022-2024. Song song đó, xuất khẩu các kim loại và khoáng sản đất hiếm chiến lược quan trọng của Trung Quốc sang Nhật Bản cũng giảm mạnh trong tháng 6, với việc không xuất khẩu bất kỳ lô gallium, dysprosium, terbium hay yttrium nào. Nhật Bản, dù có ngành công nghiệp nam châm đất hiếm lớn nhất ngoài Trung Quốc, vẫn phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc cho một số loại đất hiếm đầu vào. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu này được Bắc Kinh áp đặt từ tháng 4 năm ngoái và thắt chặt hơn vào tháng 1 và 2 năm nay, đặc biệt sau bình luận của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi về vấn đề Đài Loan, làm quan hệ ngoại giao giữa hai nước xấu đi. Các công ty Nhật Bản đã cảnh báo về tác động kinh tế rộng rãi do nguồn cung khoáng sản quan trọng bị thắt chặt. Những diễn biến này chứng tỏ Trung Quốc đang tận dụng vị thế thống trị trong chuỗi cung ứng khoáng sản để làm đòn bẩy ngoại giao mạnh mẽ.
Theo thống kê mới nhất từ Bộ Tài chính, hiện cả nước có 859.048 doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh, trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 97%. Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế này, nhưng trong quá trình thực thi vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần sớm được tháo gỡ.
Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy đã có cuộc trao đổi với TS.Vũ Việt Anh về câu chuyện thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ cũng như năng lực Lab-to-Market (L2M), đưa sản phẩm “từ phòng lab ra thị trường” của startup và xu hướng “doanh nghiệp một người” trong kỷ nguyên AI.