Thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng thừa thép nghiêm trọng, khi hoạt động sản xuất thép được trợ cấp và công suất dư thừa tiếp tục làm méo mó thị trường - theo một báo cáo của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD)...

Báo cáo này nhấn mạnh rằng sản xuất thép được nhà nước hỗ trợ, đặc biệt là ở Trung Quốc, đang gia tăng áp lực lên các nhà sản xuất tại châu Âu và các nền kinh tế thuộc OECD khác.

Thép là một vật liệu quan trọng cho nhiều ngành công nghiệp, từ xây dựng và sản xuất đến xe điện và trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, công suất sản xuất thép toàn cầu tiếp tục mở rộng bất chấp nhu cầu yếu, đe dọa đẩy giá xuống thấp hơn và bóp méo cạnh tranh.

Báo cáo của OECD cho biết các khoản trợ cấp của chính phủ là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng dư thừa công suất toàn cầu, với phần lớn sự gia tăng công suất sản xuất thép trong 2 thập kỷ qua diễn ra ở các nước ngoài OECD và thường có sự hỗ trợ của nhà nước.

Năm 2024, các công ty thép Trung Quốc nhận được mức trợ cấp trung bình tương đương 15 lần so với mức trợ cấp mà các nhà sản xuất ở nơi khác nhận được, nếu xét trên tỷ trọng giữa mức trợ cấp so với tổng tài sản của công ty - theo OECD.

Đồng thời, các nhà sản xuất thép Trung Quốc đã xuất khẩu kỷ lục 131 triệu tấn thép trong năm 2025, tăng 153% so với năm 2020 và nhiều hơn tổng sản lượng thép của toàn bộ Liên minh châu Âu (EU) trong năm đó.

Cảnh báo trên được đưa ra khi OECD dự báo công suất dư thừa của ngành thép toàn cầu sẽ tăng từ 640 triệu tấn vào năm 2025 lên 745 triệu tấn vào năm 2028, do công suất sản xuất thép tiếp tục tăng nhanh hơn nhiều so với nhu cầu. Trong khi nhu cầu thép toàn cầu được dự báo chỉ tăng 34 triệu tấn trong thời gian từ năm 2026 đến 2028, các nhà sản xuất đang lên kế hoạch bổ sung tới 139 triệu tấn công suất mới trong cùng kỳ.

Trung Quốc được dự báo sẽ đóng vai trò quan trọng trong sự mở rộng này, với kế hoạch bổ sung tới 38,6 triệu tấn công suất sản xuất thép trong thời gian từ nay đến năm 2028 - mức tăng lớn nhất được lên kế hoạch bởi bất kỳ quốc gia nào.

Nếu các dự án này được thực hiện, OECD cho rằng công suất dư thừa toàn cầu sẽ vượt quá sản lượng thép hàng năm hiện tại của tất cả các nước OECD một lượng gần 320 triệu tấn. Con số này phản ánh rõ quy mô mất cân bằng mà ngành công nghiệp thép toàn cầu đang phải đối mặt.

Các nhà hoạch định chính sách lo ngại rằng tình trạng dư thừa công suất kéo dài có thể làm suy yếu khả năng sinh lời và năng lực cạnh tranh lâu dài của ngành công nghiệp thép trong nước, dẫn tới gia tăng phụ thuộc vào nhập khẩu thép - một vật liệu được coi là quan trọng chiến lược cho xây dựng, quốc phòng, cơ sở hạ tầng năng lượng và sản xuất.

Phát biểu tại Hội nghị Hội đồng Bộ trưởng OECD ngày 4/6, Tổng thư ký OECD Mathias Cormann nói: "Chúng ta cần giải quyết các nguyên nhân gốc rễ, bao gồm các khoản trợ cấp có hại và các hành vi phi thị trường khác. Điều đó có nghĩa là cần có sự hợp tác quốc tế mạnh mẽ hơn và một sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất thép ở tất cả mọi quốc gia”.

OECD cũng tìm thấy bằng chứng cho thấy một số nhà xuất khẩu có thể đang lách các rào cản thương mại bằng cách vận chuyển thép bán thành phẩm đến khu vực Đông Nam Á để chế biến trước khi tái xuất khẩu sang các thị trường OECD.

Cùng lúc đó, ngành công nghiệp sản xuất thép cũng đang phải đối mặt với chi phí năng lượng tăng cao liên quan đến cuộc chiến Iran. Năng lượng có thể chiếm tới 40% chi phí sản xuất thép, khiến ngành này đặc biệt dễ bị tổn thương trước giá cả tăng cao.

Báo cáo của OECD còn nhấn mạnh về áp lực ngày càng tăng đối với nguồn cung nguyên liệu thô. Hiện tại, không có quốc gia sản xuất thép nào hoàn toàn tự túc về các đầu vào cần thiết cho sản xuất thép, trong khi các hạn chế xuất khẩu đối với các nguyên liệu quan trọng đang gia tăng trên toàn thế giới. Hiện đang có 42 quốc gia hạn chế xuất khẩu phế liệu thép, một nguyên liệu thô quan trọng cho sản xuất thép bằng lò hồ quang điện.

Châu Âu đặc biệt dễ bị tổn thương trước những áp lực này. Các nhà sản xuất thép của khu vực này thường phải đối mặt với chi phí lao động và năng lượng cao hơn, cũng như các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn so với nhiều đối thủ quốc tế. Kết quả là, các nhà sản xuất châu Âu thường ít có khả năng chịu đựng các giai đoạn giá thép thấp kéo dài hơn so với các đối thủ được hưởng lợi từ chi phí thấp hơn hoặc sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn từ chính phủ.

"Nếu các xu hướng hiện tại tiếp tục, tính khả thi lâu dài của ngành thép và an ninh kinh tế của nhiều quốc gia sẽ bị suy yếu”, OECD cảnh báo.