Sau nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM) được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ hạt nhân, đáp ứng yêu cầu phát triển điện hạt nhân, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy các ứng dụng vì mục đích hòa bình...

Ngày 7/7/2026, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VINATOM), tổ chức khoa học và công nghệ hạng đặc biệt trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (1976–2026). Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã dự lễ kỷ niệm và phát biểu chỉ đạo.

Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đánh dấu chặng đường nửa thế kỷ xây dựng, phát triển và cống hiến cho sự nghiệp phát triển ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam của các thế hệ cán bộ, nhà khoa học.

HƯỚNG TỚI LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ HẠT NHÂN CHIẾN LƯỢC 

Trải qua 50 năm xây dựng và phát triển, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt của quốc gia trong nghiên cứu, ứng dụng và phát triển năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Trong diễn văn chào mừng Lễ kỷ niệm, TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam nhấn mạnh, năm 1976, khi đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh, còn muôn vàn khó khăn của thời kỳ tái thiết, xây dựng đất nước, Đảng và Nhà nước đã ký quyết định thành lập Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Một trong những dấu ấn quan trọng nhất trong lịch sử phát triển của Viện là việc khôi phục, nâng cấp và vận hành an toàn, hiệu quả Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt năm 1984. Đây không chỉ là thành tựu khoa học – công nghệ có ý nghĩa to lớn đối với ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam mà còn là biểu tượng của tinh thần vượt khó, khát vọng làm chủ công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình của các nhà khoa học Việt Nam.

Trong hơn bốn thập kỷ qua, công trình khoa học đặc biệt này đã trở thành trung tâm nghiên cứu hạt nhân quan trọng nhất của đất nước, phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực, phân tích kích hoạt neutron, nghiên cứu vật liệu và đặc biệt là sản xuất các đồng vị phóng xạ phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh cho hàng triệu người dân Việt Nam.

TS Thành nhấn mạnh, Đảng và Nhà nước đã có nhiều quyết sách rất quan trọng để phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; trong đó, Chương trình điện hạt nhân được tái khởi động vào cuối năm 2024. Các công nghệ chiến lược được xác định là nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững. Ông Thành cho rằng đối với ngành năng lượng nguyên tử, đây là cơ hội lớn nhất trong nhiều thập kỷ qua. 

Trước bối cảnh đó, Vinatom mong muốn trở thành một tổ chức khoa học, công nghệ hạt nhân chiến lược của quốc gia; một tổ chức đủ năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ, chuyển giao công nghệ, đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học hạt nhân, đủ năng lực tham mưu cho lãnh đạo Đảng và Nhà nước, đồng hành cùng đất nước trong việc xây dựng nền công nghiệp hạt nhân hiện đại. 

"Chúng tôi mong muốn đóng góp vào việc làm chủ được công nghệ điện hạt nhân tiên tiến, từng bước làm chủ công nghệ lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR), điện hạt nhân đóng vai trò vô cùng quan trọng trong giai đoạn sắp tới… Đồng thời đào tạo đội ngũ chuyên gia giỏi, chuyên gia đầu đàn trong lĩnh vực hạt nhân cho nhiều thế hệ mai sau. Đó không chỉ là khát vọng của Viện, đó là trách nhiệm của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam trước đất nước".

Phát biểu tại Lễ Kỷ niệm, thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chúc mừng và biểu dương những thành tựu to lớn mà các thế hệ lãnh đạo, các nhà khoa học và những người lao động của Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã đạt được trong suốt chặng đường 50 năm qua.

Phó Thủ tướng cũng nêu các nhiệm vụ trọng tâm mà Viện cần tập trung thực hiện tốt để thực hiện thành công các mục tiêu chiến lược về năng lượng mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra. 

Thực hiện các chủ trương, định hướng chiến lược của Đảng, Nhà nước và Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện đang hoàn thiện Đề án tổ chức lại mô hình hoạt động theo hướng hình thành Viện Năng lượng nguyên tử Quốc gia. Đây được xem là bước chuyển đổi mang ý nghĩa lịch sử, tạo cơ sở pháp lý và nguồn lực tương xứng để Viện thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ khoa học và công nghệ chiến lược của quốc gia trong giai đoạn mới.

Bước sang chặng đường phát triển mới, VINATOM xác định chủ đề hành động xuyên suốt là: “Nghiên cứu và triển khai công nghệ chiến lược”.

Theo đó, Viện sẽ tập trung nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm như: làm chủ các công nghệ hạt nhân phục vụ phát triển điện hạt nhân, đặc biệt là công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR); Đẩy mạnh nghiên cứu, chế biến sâu quặng phóng xạ, đất hiếm và titan, phục vụ phát triển công nghiệp công nghệ cao;

Cùng với đó nâng cao năng lực ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ trong y học, công nghiệp, nông nghiệp, bảo vệ môi trường và ứng phó sự cố bức xạ, hạt nhân; Tập trung triển khai Dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân (CNST) – công trình khoa học công nghệ trọng điểm quốc gia với lò phản ứng nghiên cứu đa mục đích công suất cao.

Vấn đề phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ hạt nhân cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Viện chú trọng...

TIẾP TỤC ĐỒNG HÀNH VÀ LÀ ĐỐI TÁC TIN CẬY CỦA CÁC TỔ CHỨC QUỐC TẾ

Tại Lễ Kỷ niệm, bà Najat Mokhtar, Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) nhìn nhận chặng đường 50 năm của VINATOM không chỉ phản ánh sự phát triển của khoa học hạt nhân mà còn gắn liền với những đóng góp thiết thực cho đời sống người dân Việt Nam, từ bảo vệ môi trường, đảm bảo an ninh lương thực, chăm sóc sức khỏe đến thúc đẩy phát triển công nghiệp.

Theo IAEA, từ năm 2013, hai bên đã triển khai nhiều chương trình hợp tác quan trọng. 

Đánh giá về giai đoạn phát triển tiếp theo, bà Najat Mokhtar cho biết Việt Nam đang chuẩn bị bước tiến lớn trong lĩnh vực hạ tầng hạt nhân với dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân tại Đồng Nai cùng lò phản ứng nghiên cứu mới, thay thế Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt sau hơn 40 năm hoạt động. Dự án sẽ giúp Việt Nam mở rộng năng lực sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ y tế, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực cho chương trình điện hạt nhân trong tương lai.

Phó Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế IAEA khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành và hỗ trợ Việt Nam trong quá trình triển khai dự án này.

Hiện Việt Nam đang triển khai 19 dự án hợp tác kỹ thuật với IAEA trong các lĩnh vực nông nghiệp, y tế, an toàn, an ninh hạt nhân và khoa học vật lý. Đồng thời, thông qua các chương trình hợp tác ba bên, Việt Nam cũng đang hỗ trợ các quốc gia như Campuchia và Lào ứng dụng công nghệ hạt nhân trong chăm sóc sức khỏe, nông nghiệp và công nghiệp.

"Trong suốt 50 năm qua, sự hợp tác giữa VINATOM và IAEA đã chứng minh khoa học hạt nhân có thể mang lại những lợi ích thiết thực cho cuộc sống, từ bảo vệ nguồn nước, nâng cao an ninh lương thực, hỗ trợ y tế đến xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật cho công nghiệp. IAEA tự hào khi đồng hành cùng Việt Nam trong chặng đường đã qua và cam kết tiếp tục hỗ trợ VINATOM trong 50 năm tiếp theo, hướng tới phát triển năng lượng nguyên tử an toàn và phục vụ hòa bình."

Chia sẻ tại sự kiện, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Liên Bang Nga tại Việt Nam Gennady Stepanovich Bezdetko khẳng định hợp tác giữa Liên bang Nga và Việt Nam trong lĩnh vực sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đã được duy trì suốt nhiều thập kỷ và là một phần không thể tách rời của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước.

Đại sứ cho rằng mối quan hệ này được xây dựng trên nền tảng hữu nghị truyền thống, sự tin cậy lẫn nhau và những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ nhà khoa học, chuyên gia của Nga và Việt Nam.

Trong suốt những năm qua, VINATOM luôn là đối tác quan trọng của các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp hạt nhân của Liên bang Nga. Các chương trình, dự án hợp tác giữa hai bên đã góp phần tăng cường quan hệ khoa học, công nghệ và giáo dục, đồng thời hỗ trợ giải quyết nhiều thách thức phát triển mà hai quốc gia đang cùng đối mặt.

Sự hợp tác trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử không chỉ thể hiện tiềm năng to lớn mà còn luôn nhận được sự quan tâm, ủng hộ mạnh mẽ từ lãnh đạo cấp cao của hai nước. Bên cạnh những lĩnh vực hợp tác truyền thống, Nga và Việt Nam đang tích cực mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, y tế và nông nghiệp, tạo nền tảng cho nhiều nghiên cứu khoa học cơ bản và ứng dụng trong tương lai.

"Chúng tôi mong muốn tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam trong khuôn khổ Dự án Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ hạt nhân mới. Giai đoạn hợp tác tiếp theo đã chính thức được khởi động với việc ký kết các thỏa thuận tại Moskva vào tháng 3 năm nay. Với tiềm lực về khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực, Liên bang Nga sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và chuyên môn với các đối tác Việt Nam. Chúng tôi tin tưởng rằng sự hợp tác này không chỉ đáp ứng lợi ích của nhân dân hai nước mà còn góp phần làm sâu sắc hơn nữa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa Liên bang Nga và Việt Nam."

Còn ông Dae Ki Kim, Giám đốc Văn phòng Hợp tác (RCA RO) cũng khẳng định trong suốt 50 năm qua, VINATOM đã giữ vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình tại Việt Nam.

Khẳng định vai trò trung tâm của VINATOM trong thúc đẩy ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình tại Việt Nam 50 năm qua, ông Dae Ki Kim, Giám đốc Văn phòng Hợp tác (RCA RO) cho rằng những đóng góp của Viện không chỉ dừng lại ở hoạt động nghiên cứu mà còn hỗ trợ trực tiếp cho sự phát triển của đất nước. Điều này được thể hiện qua việc ứng dụng công nghệ hạt nhân trong y học, nông nghiệp, công nghiệp, quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường, an toàn bức xạ và phát triển nguồn nhân lực.

VINATOM cũng là một đối tác quan trọng trong khuôn khổ hợp tác của Thỏa thuận hợp tác khu vực-RCA. Thông qua các hoạt động hợp tác khu vực, trao đổi chuyên gia, đào tạo và triển khai các dự án chung, Việt Nam đã đóng góp tích cực vào việc tăng cường hợp tác hạt nhân trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Theo ông Kim, hiện nay, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới và quan trọng trong lĩnh vực hạt nhân. Khi đất nước tiếp tục định hướng phát triển điện hạt nhân và mở rộng ứng dụng công nghệ hạt nhân, vai trò của VINATOM sẽ càng trở nên quan trọng hơn.

Tái khẳng định cam kết mạnh mẽ trong việc tiếp tục hợp tác chặt chẽ với VINATOM, ông Kim nhấn mạnh "RCA RO sẵn sàng hỗ trợ các chương trình hợp tác thiết thực, hướng đến kết quả trong các lĩnh vực như phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng công nghệ hạt nhân, khai thác lò phản ứng nghiên cứu, công nghệ bức xạ và an toàn hạt nhân". 

Trong thời gian tới, ông tin tưởng VINATOM sẽ tiếp tục phát triển trở thành một trung tâm khoa học hạt nhân xuất sắc của khu vực, đóng góp nhiều hơn nữa cho Việt Nam, khu vực châu Á - Thái Bình Dương và sự phát triển của các ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.