Việc Samsung Electronics nhượng bộ các cuộc phản đối của công đoàn và đồng ý trả khoản thưởng hơn 400.000 USD cho một số nhân viên đang thúc đẩy làn sóng đòi chia sẻ lợi nhuận tại nhiều doanh nghiệp Hàn Quốc...

Trong tuần này, công nhân dây chuyền lắp ráp của Hyundai Motor đã đình công một phần suốt 3 ngày, yêu cầu công ty dành tới 30% lợi nhuận hợp nhất làm quỹ thưởng cho người lao động.

Công đoàn tại HD Hyundai Heavy Industries và nhà mạng LG Uplus cũng yêu cầu quỹ thưởng tương đương ít nhất 30% lợi nhuận hoạt động. Trong khi đó, người lao động tại Hanwha Aerospace và HD Hyundai Electric muốn doanh nghiệp xóa bỏ hoàn toàn mức trần tiền thưởng.

YÊU CẦU CHIA SẺ LỢI NHUẬN VÀ LO NGẠI AI ĐE DỌA VIỆC LÀM

Trong lĩnh vực công nghệ, hàng nghìn nhân viên của Kakao, công ty vận hành dịch vụ nhắn tin lớn nhất Hàn Quốc yêu cầu doanh nghiệp dành 15% lợi nhuận hoạt động để thưởng cho nhân viên. Công đoàn tại Naver, nhà cung cấp công cụ tìm kiếm hàng đầu Hàn Quốc, cũng đang liên kết với công đoàn tại nhiều công ty thành viên nhằm tăng sức mạnh đàm phán.

Làn sóng này khởi đầu từ yêu cầu của người lao động tại Samsung và SK Hynix, hai nhà sản xuất con chip lớn nhất Hàn Quốc, về việc chia sẻ khoản lợi nhuận khổng lồ thu được từ cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, phong trào đòi tăng thưởng hiện đã lan sang cả những ngành ít liên quan đến AI.

Diễn biến này cho thấy rủi ro mà nhà đầu tư có thể đối mặt tại Hàn Quốc, nơi các công đoàn từ lâu nổi tiếng với hoạt động đấu tranh quyết liệt hàng đầu khu vực châu Á.

Tự động hóa và AI cũng đang làm gia tăng căng thẳng giữa người lao động và một số doanh nghiệp. Công đoàn tại Hyundai Motor và công ty con Kia gần đây yêu cầu doanh nghiệp cam kết bảo đảm việc làm cho người lao động nếu robot hình người Atlas được đưa vào nhà máy trong tương lai.

Công đoàn Hyundai tuyên bố “không một robot nào được phép vào nhà máy nếu chưa có sự đồng thuận”, đồng thời yêu cầu công ty phải tham khảo và nhận được sự chấp thuận của người lao động trước khi đầu tư vào công nghệ hoặc phát triển các mẫu xe mới.

Những yêu cầu trên phản ánh nỗi lo đang lan rộng trên toàn cầu trước nguy cơ AI và tự động hóa làm thay đổi việc làm. Ông Mark Zuckerberg, CEO Meta Platforms, gần đây dự báo năm nay sẽ là “năm AI bắt đầu làm thay đổi mạnh mẽ cách con người làm việc”.

Tại Australia, một số công nhân bốc xếp cảng yêu cầu giảm số ngày làm việc mỗi tuần nhưng vẫn giữ nguyên thu nhập. Họ cho rằng người lao động cũng cần được hưởng lợi từ mức năng suất cao hơn nhờ ứng dụng công nghệ và tự động hóa.

Trong khi đó, một tổ chức công đoàn lớn tại châu Âu đang kêu gọi ban hành luật kiểm soát việc sử dụng AI và trao cho người lao động quyền tham gia quyết định cách thức triển khai công nghệ này.

Tại Hàn Quốc, tranh luận hiện tập trung vào việc doanh nghiệp có nên thay đổi cách phân chia những khoản lợi nhuận tăng đột biến hay không. Người lao động và các công đoàn cho rằng tiền thưởng thường nghiêng về đội ngũ quản lý cấp cao, trong khi những nhân viên chịu nhiều rủi ro nhất từ AI và quá trình tái cơ cấu lại không được hưởng lợi tương xứng.

“Do thị trường lao động thiếu linh hoạt, các quy định bảo vệ người lao động khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi muốn sa thải nhân viên”, ông Bumki Son, chuyên gia kinh tế tại ngân hàng Barclays, nhận định với hãng tin Bloomberg.

Theo ông Son, các thỏa thuận tiền thưởng gần đây gần tạo lợi thế cho người lao động chỉ hưởng lợi mà ít phải gánh rủi ro. Họ được bảo vệ khỏi nguy cơ mất việc khi doanh nghiệp làm ăn sa sút, nhưng vẫn nhận thêm tiền thưởng khi kết quả kinh doanh khởi sắc.

BẤT ĐỒNG VỀ TIỀN THƯỞNG LAN RỘNG TRONG NỘI BỘ DOANH NGHIỆP

Các hiệp hội doanh nghiệp cho rằng những thay đổi pháp lý gần đây nhằm mở rộng quyền của người lao động đã trao cho công đoàn quá nhiều ảnh hưởng, khiến họ sẵn sàng đe dọa đình công để gây sức ép với doanh nghiệp.

Trước những lo ngại này, các nghị sĩ đối lập tại Hàn Quốc đang đề xuất điều chỉnh lại luật theo hướng thu hẹp phạm vi thương lượng tập thể và chỉ cho phép tranh chấp về điều kiện làm việc.

Ảnh hưởng ngày càng lớn của công đoàn đã gây ra những thách thức tài chính đối với một số doanh nghiệp. Theo hãng thông tấn Yonhap, mỗi giờ ngừng việc tại Hyundai có thể gây thiệt hại hơn 18,7 tỷ won, tương đương khoảng 13 triệu USD.

Các tranh chấp về tiền thưởng cũng có thể buộc doanh nghiệp thay đổi cách vận hành. Ông Chey Tae-won, Chủ tịch tập đoàn SK Group và đồng thời là người đứng đầu Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc, cho biết SK Hynix có thể phải điều chỉnh toàn bộ cơ chế thưởng nếu các khoản chi quá lớn gây ảnh hưởng tiêu cực đến cổ đông, nhà cung cấp hoặc toàn ngành.

Theo ông Ko Ki-young, giáo sư Đại học Hanshin và là cựu lãnh đạo phụ trách quan hệ lao động tại Hyundai Motor, nguy cơ lớn nhất là các cuộc đình công có thể diễn ra thường xuyên hơn.

“Nếu không đạt được đồng thuận về cách chia sẻ lợi nhuận công bằng, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến những tranh chấp lao động kéo dài và gây thiệt hại lớn”, ông Ko nhận định với Bloomberg.